جامعه‌شناسی سیاسی نیروها و جریانات سیاسی در ایران پساانقلابی: خروج، اعتراض، وفاداری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده
بدون شک یکی از راههای شناخت از مسائل سیاسی هر جامعه‌ای، شناخت نیروها و جریانهای سیاسی فعال در آن جامعه سیاسی است. از این رو، این مقاله تلاش دارد با بهره‌گیری از رویکرد تئوریک آلبرت هیرشمن، ضمن بررسی و معرفی جریانهای سیاسی، صورتبندی، نحوه آرایش و عملکرد سیاسی آنها در دوره جمهوری اسلامی را تبیین نموده و به چرایی وضعیت و کنشهای رفتاری متفاوت این جریانات از منظر «جامعه‌شناسی سیاسی» بپردازد. هیرشمن الگویی تحلیلی و سه-وجهی به نام «خروج، اعتراض و وفاداری» را در آثارش در اختیار ما قرار داده است که میتوان بر مبنای آن به تجزیه-وتحلیل بسیاری از مسائل و تحولات در زندگی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در جوامع بشری پرداخت. منطبق با چنین الگویی، پرسش اصلی مقاله آن است که در شرایط پیچیده پس از انقلاب اسلامی و در پرتو عملکرد گروهها و جریانهای سیاسی، آرایش نیروهای سیاسی بر مبنای مدل هیرشمن چگونه خواهد بود و دلایل و بسترهای چنین چینشی چه مؤلفه‌هایی است؟ در پاسخ این فرضیه مطرح شده است که به نظر می‌رسد می‌توان آرایش جریانهای سیاسی در دوران پساانقلابی را بر مبنای رویکرد سه‌وجهی خروج، اعتراض و وفاداری در اندیشه هیرشمن تجزیه و تحلیل نمود و دلایل صیرورت و تحول هر یک از این سه الگو نیز می‌تواند سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی باشد. لازم به ذکر است که روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی و با ابزار کتابخانه‌ای داده‌ها و اطلاعات لازم برای شرح و بسط مباحث فراهم آمده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Political sociology of political forces and currents in post-revolutionary Iran: Departure, protest, loyalty

نویسندگان English

Sara Zare 1
ghudrat ahmadian 2
mokhtar Nouri 2
1 Razi University, Faculty of Social Sciences
2 Department of Political Science and International Relations, Political Sociology, Razi University, Kermanshah, Iran.
چکیده English

Undoubtedly, one of the ways to know the political issues of any society is to know the political forces and currents active in that political society. Therefore, this article tries to make use of Albert Hirschman's theory, while examining and introducing the political currents, explaining their appearance, the way they are organized and their political performance during the period of the Islamic Republic, and why the situation and behavioral actions of these currents are different from the perspective of Political Sociology.Hirschman has provided us with an analytical and three-dimensional model called exit, protest and loyalty in his works, which can be used to analyze many issues and developments in political, economic and social life in human societies. According to this model, the main question of the article is that in the complex conditions after the Islamic revolution and in the light of the performance of political groups and currents, how will the arrangement of political forces be based on Hirschman's model.And what are the reasons and foundations of such an arrangement? In response to this hypothesis, it has been proposed that it seems possible to analyze the arrangement of political currents in the postrevolutionary era based on the three-pronged approach of exit, protest and loyalty in Hirschman's thought, and the reasons for the evolution of each Among these three models, it can be political, economic, social and culturalIt should be noted that the research method in this research is descriptive-analytcal

کلیدواژه‌ها English

Political movement-
Islamic revolution
-departure-
protest
loyalty
آبراهامیان، یرواند(1389). تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمد ابراهیم فتاحی، تهران:نشر نی.
امام خمینی(ره)، روح­الله(1383). صحیفه امام، 22 جلد، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام(ره).
ازغندی، علیرضا(1381). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: قومس.
ادیب­زاده، مجید(1387). زبان، گفتمان و سیاست خارجی، تهران: اختران.
امیری، جهاندار(1386). اصلاح­طلبان تجدیدنظر طلب و پدرخوانده­ها، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
برزین، سعید(1378)، جناح­بندی در ایران از دهۀ 1360 تا دوم خرداد 1376، تهران: مرکز.
بهروزلک، غلامرضا و صفایی­زاده، مرضیه(1389). جریان­شناسی تحولات سیاسی- فکری در جمهوری ااسلامی ایران، مطالعات انقلاب اسلامی، 7(23)، 133-164.
تاجیک، محمدرضا(1383). سیاست خارجی ایران: عرصه فقدان تصمیم و تدبیر، تهران: فرهنگ گفتمان.
حسین­زاده، محمدعلی(1386). گفتمان­های حاکم بر دولت­های بعد از انقلاب در جمهوری اسلامی ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
حسینی­زاده، محمدعلی(1386). اسلام سیاسی در ایران، قم: دانشگاه مفید.
خواجه سروری، غلامرضا(1382). ثبات سیاسی و بی­ثباتی سیاسی در جمهوری اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
دارابی، علی(1388). جریان­شناسی سیاسی در ایران، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
روزنامه اطلاعات، 12/12/1374.
روزنامه جمهوری اسلامی، 9/5/1359.
شادلو، عباس(1381). تکثرگرایی در جریان اسلامی، تهران: نشر وزراء.
شادلو، عباس(1385). اطلاعاتی درباره احزاب و جناح‌های سیاسی ایران امروز، تهران: ناشر مولف.
ظریفی­نیا، محمد(1378). کالبدشکافی جناح­های سیاسی ایران (1358 تا 1378)، تهران: نشر آزادی اندیشه.
کروبی، مهدی(1386). مصاحبه سیاسی، پایگاه خبری تحلیلی فرارو، 4 شهریور.
کروبی، مهدی(1385). اصلاح­طلبان شعار خروج از حاکمیت و قانون سر دادند و شکست خوردند، روزنامه رسالت، ۲۴ خرداد ۱۳۸۵، شماره ۵۸۸۷.
کسرایی،  محمدسالار و پوزش شیرازی، علی(۱۳۸۸). مطالعه سیر تغییر در دفتر تحکیم وحدت 1358-1376، پژوهشنامه علوم سیاسی، 4(4)، 175-200.
کرمی، محمدتقی(1391). تحلیل گفتمان سه برنامه توسعه با رویکردی به مسایل زنان و خانواده، علوم اجتماعی، 3(13)، 41-75.
فوکویاما، فرانسیس(1403). نظم و زوال سیاسی، ترجمه رحمن قهرمانپور، تهران: روزنه.
فوزی، سید یحیی(1384). تحولات سیاسی، اجتماعی ایران بعد از انقلاب اسلامی، تهران: نشر عروج.
منصوری و دیگران، لفته(1399). تبارشناسی جریان­های سیاسی و رابطه آن با قرائت­های دینی پس از انقلاب اسلامی ایران، توسعه اجتماعی، 15(2)، 173-210.
مشایخی، مهرداد(1382). دگردیسی مبانی سیاست و روشنفکری سیاسی، آفتاب، 3(28).
مرتجی، حجت(1378). جناح‌های سیاسی در ایران امروز، تهران: نقش و نگار.
مصطفی میرسلیم(1384). جریان شناسی فرهنگی بعد از انقلاب اسلامی ایران، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
موثقی، احمد(1385). نوسازی و اصلاحات در ایران، تهران: قومس.
مصاحبه با عباس عبدی(1378). به نقل از مسعود سفیری، دیروز، امروز و فردای جنبش دانشجویی ایران، تهران: نشر نی.
نوذری، عزت‌الله(1380). تاریخ احزاب سیاسی در ایران، شیراز: نشر نوید.
ویژه‌نامه‌ روزنامه‌ سلام، 1376.
هرسیج، حسین و حسینی، سید مطهره(1388). شکل­گیری جریان سیاسی چپ در دهه اول پس از انقلاب اسلامی، سیاست، 39(3)، 361-383.
هیرشمن، آلبرت(1399). خروج، اعتراض و وفاداری، مترجم: محمد مالجو، نشر: شیرازه.
هیرشمن، آلبرت(1399). خروج، اعتراض، دولت، ترجمه محمدرضا فرهادی­پور، تهران: روزگار نو.
هفته‌نامه‌ عصرما، 30/1/74: 2.
هفته‌نامه‌ عصرما، 9/8/75: 4.
هفته‌نامه‌ عصرما، 21/10/72: 2
Hirschman, Albert(1967), Development Projects Observed (Washington, D.C.: The Brookings Institution.