آسیب‌شناسی روندهای ملت‌سازی در ایران از منظر جامعه‌شناختی (با تمرکز بر دوران پسا انقلاب اسلامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 استاد و عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

3 استادیار و عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده
هرچند فرآیند ملت‌سازی از دهه‌ها پیش در ایران روند خود را آغاز نموده بود اما رخداد انقلاب اسلامی نوعی شیفت پارادایمیک در ساختار سیاسی ایران ایجاد نمود و سبب گردید تا ملت به‌صورتی متفاوت و در بستری ایدئولوژیک به حیات و تکوین خویش ادامه داده و در چارچوبی نوین خود را بازتعریف نماید‌. از این منظر، نحوه و سیرشکل‌گیری پدیده اجتماعی ملت به‌مفهوم مدرن در قالب مفاهیم و ارزش‌های جامعه ایرانی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های متفکران، سیاستگذاران و متولیان امر تبدیل گردید. جهت تبیین این مسأله و نیل به‌این هدف در این مقاله تلاش گردیده تا با تکیه بر تئوری ملت‌سازی کارل ‌دویچ، شناخت دقیق و جامعی از سیر و روند نُضج یا عدم تکوین ملت در ایران پس از انقلاب اسلامی ارائه شود. پرسش اصلی: چرا ملت‌سازی با وجود پیشینه نسبتاً طولانی آن در ایران، هنوز ناتمام مانده است؟ فرضیه: ملت‌سازی در ایران به‌رغم پیشینه نسبتا طولانی آن، صرفاً در چارچوب یک فرآیند (پروسه) تلقی شده و به‌عنوان یک پروژه نه ‌از جانب دولت و نه ‌از جانب ملت، مورد توجه دقیق و جدی واقع نشده است. از این منظر، در خصوص نتایج این تحقیق، بایستی اذعان نمود آنچه که تاکنون در جامعه ایرانی پدیدار شده، پژواکی از ملت است و با نمونه آرمانی خود شکاف و فاصله زیادی دارد. لازم به ذکر است که روش تحقیق در این مقاله، کیفی از نوع علّی می-باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Pathology of Nation-Building Processes in Iran from a Sociological Perspective (Focusing on the Post-Islamic Revolution Era)

نویسندگان English

Seyed Shamsodin Sadeghi, 1
Masoud AKHAVAN KAZEMI 2
kamran lotfi 3
1 faculty
2 Department of Political Science- Razi University
3 Faculty member, Department of Political Science, Razi University
چکیده English

Although the process of nation-building had begun in Iran decades ago, the Islamic Revolution created a paradigmatic shift in Iran's political structure, causing the nation to continue its life and development in a different ideological context and redefine itself in a new framework. From this perspective, the way and process of the formation of the social phenomenon of the nation in the modern sense in the form of the concepts and values ​​of Iranian society has become one of the most important concerns of thinkers, policymakers, and administrators. In order to explain this issue and achieve this goal, this article has attempted to present a precise and comprehensive understanding of the process of the maturation or lack of development of the nation in Iran after the Islamic Revolution, relying on Karl Deutsch's theory of nation-building. The main question: Why has nation-building, despite its relatively long history in Iran, still remained incomplete? Hypothesis: Nation-building in Iran, despite its relatively long history, has been considered merely within the framework of a process and has not been given careful and serious attention as a project by either the government or the nation. From this perspective, regarding the results of this research, it must be acknowledged that what has emerged in Iranian society so far is an echo of the nation and is far from its ideal model. It should be noted that the research method in this article is qualitative and causal.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Revolution
nation
state
national identity
social cohesion
احمدی، حمید (1378). قومیت و قوم­گرایی در ایران­، تهران: نشر نی.
ادراکی، اکبر (1397). انقلاب اسلامی و نحوه تعامل با اقوام ایرانی، پایگاه بصیرت، هفته­نامه صبح صادق.
بخشی، علی­آقا و مینو افشاری­راد (1383). فرهنگ علوم سیاسی، تهران: انتشارات چاپار. 
تمنایی، محمد (1396). تحلیل سیستم­های حمل و نقل انواع شبکه­های حمل و نقل، دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشکده مهندسی حمل و نقل.
حسن­خانی، محمد و حسین محمدی سیرت (1395). تأثیر ایدئولوژی بر منافع ملی و امنیت ملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران؛ با تأکید بر اندیشه امام خمینی (ره)، پژوهش­های سیاسی جهان اسلام، 6(4)،91-117.
حیدری، علیرضا (1398). مساله دولت‌سازی در ایران پس از انقلاب، پایگاه خبری-تحلیلی خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران ایرنا.
حافظ­نیا، محمدرضا و همکاران (1388). بازنمایی مفهوم ملت در فضای مجازی. جغرافیا و برنامه ریزی منطقه­ای، 1(1)، 1-25.
جهانگیر لواسانی، سهیلا (1403). عوامل موثر بر مشارکت نخبگان در اجرای خط­مشی­های عمومی با تاکید بر صنعت حمل و نقل هوایی کشور، جاده، 1(1)، 223-252. 
دلاور، علی (1389). روش شناسی کیفی، فصلنامه راهبرد، 19(54)، 307-329.
دویچ، کارل. دبلیو (1376). ناسیونالیسم و انواع آن، ترجمه محمد مقیاسی، تهران: موسسه مطالعات ملی.
رضاقلی، علی (1377). جامعه شناسی نخبه­کشی: قائم مقام، امیرکبیر، مصدق: تحلیل جامعه شناختی برخی از ریشه­های تاریخی استبداد، تهران: نشر نی.
زارعی، غفار (1401). واکاوی نقش نخبگان سیاسی در نهادینگی جنبش­های اسلامی نوین، جامعه شناسی­سیاسی انقلاب اسلامی، 3(1)، 157-178.
شاکری زواردهی، روح الله، خجسته مهر، کیوان (1403). «نقد و بررسی نظریه ولایت امت برخویش در حاکمیت عصر غیبت با تأکید براندیشه امام خمینی (ره)­، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5 (17)، 103-132.
عراقی، مهدی و دیگران(1403). تحلیل جامعه شناختی چالش­های فرهنگی حوزه نخبگی سیاسی در فرایند تحقق حکمرانی خوب در جمهوری اسلامی ایران، جامعه شناسی­سیاسی انقلاب اسلامی، 5(1)، 31-49.
عرفانی، محرمعلی و دیگران (1402). بررسی تاثیر توسعة ناموزون بر ظهور و تداوم «قوم گرایی» در ایران معاصر: (مطالعه موردی شمال غرب کشور)­، جامعه شناسی­سیاسی انقلاب اسلامی، 4(1)، 27-48.
فتح‌الهی، محمدعلی  (1392). شکل­گیری ملیت ایرانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
فتحی، الهام (1395). نگاهی به­وضعیت دین و جمعیت ایران در نیم قرن اخیر، آمار، 4(5)، 23-26.
فکوهی، ناصر (1391). همسازی و تعارض در هویت و قومیت، تهران: نشرگل آذین.
فراستخواه، مسعود (1394). ما ایرانیان زمینه کاوی تاریخی و اجتماعی خلقیات ایرانی، تهران: نشر نی.
کاویانی، مسعود و دیگران (1403).  تاملی در اندیشه سیاسی شهید مطهری پیرامون مردمسالاری دینی، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(1)، 275-295.
گزارش (1390). آشنایی با ساختار نظام و دولت جمهوری اسلامی ایران و چشم انداز، قابل دسترسی در:
http://dmr.tpo.ir                        
گزارش (1402). آمار جمعیت ایران در سال 1403­، قابل دسترسی در: www.amarfact.com
محمدی، مجید (­1378). جامعه مدنی ایرانی: بسترهای نظری و موانع، تهران: نشر مرکز.
محمودی، ابوالقاسم و همکاران (1398). ارزیابی الگوهای سیاستگذاری و مدیریت قومی در ایران، مجلس و راهبرد، 26(99)­، 249-276.
منصورنژاد، محمد (1394). مطهری و سیاست: ظرفیت­های آثار استاد برای دروس علوم سیاسی، پژوهشنامه علوم سیاسی، 10(2)، 205-226.
منوچهری، عباس­ (­1387). رهیافت و روش در علوم سیاسی، تهران: نشرسمت.
میرترابی، سعید (1397). تحلیل روند دولت­سازی در ایران پس از انقلاب اسلامی از منظر نهادگرایی تاریخی، جامعه شناسی سیاسی ایران، 1(1)، 21-57.
میرمحمدی، داوود (1398). تهدیدات و آسیب­های زبان فارسی و شیوه­های حفظ و تقویت آن، مطالعات هویتی، 4(4)، 1-7.
مطلبی، مسعود (1387). جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی، ماهنامه زمانه، 1(70)، 1-10.
موسوی امجد، سیدحسن و دیگران (1402). تأثیر انگاره­ها و عقاید مذهبی بر تحقق مردمسالاری دینی منبعث از انقلاب اسلامی ایران و صدور آن به کشورهای مسلمان. جامعه شناسی­سیاسی انقلاب اسلامی، 4(4)، 141-162. 
ناظمی، امیر (1397). سیاست زبان در جمهوری اسلامی ایران: پیشنهادهای سیاستی درخصوص زبان و زبان آموزی، مطالعات راهبردی سیاست­گذاری عمومی، 8(26)، 241-251.
نجفی، موسی (1397). گذار استکمالی از انترناسیونالیسم اسلامی به­نظریه ایران اسلامی، نشریه صبح نو.
نیکومرام، هاشم و مسعود حداد (1386). بررسی اهداف و وظایف نهادهای رسمی فرهنگی در ایران و ارائه راهکار هماهنگ­سازی این نهاد­ها، مدیریت فرهنگی، 1(1)، 107-127.
نیکونهاد، حامد و مهسا صلاح (1403). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و معنای مدرن ملت، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 54 (4)، 2620-2645.
هاچینسون، جان و آنتونی اسمیت (1386). ملی­گرایی، ترجمه: مصطفی یونسی و علی مرشدی­زاد، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
یاوری­بافقی، امیرحسین و دیگران (1392). تحلیلی بر تأثیر هم­گرایی ملی اقوام ایرانی بر امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران، پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 6(2)، 135-157.
Abbassi, Erahim (2020). Macro-Narratives and Development in Iran: Criticuqe and Study of Political Culture Approach", Gopolitics Quarterly, Vol. 15.No.4. Pp.182-205.
Ansari, Ali Massoud (2017). Shah Mohammad Reza Pahlavi & the Myth of Imperial Authority, School of Oriental & African Studies (SOAS) University of London.
Bahardoost1, Parizad and et al (2019). The Role of Political Elite Relations in the Elites Circulation, International Journal of Social Sciences (IJSS), Vol 9, No 2, Pp.45-57.
Barzegar, Ehsan and Maya Khemlani David (2012). The Significance of Education and Gender in Persian Word-selection, Iranian Journal of Applied Language Studies, Vol 4, No 2, Pp.41-58.
Dabashi, Hamid (2016). Iran: The Rebirth of a Nation, Department of Middle East, South Asian, and African Studies, Institute for Comparative Literature and Society Columbia University New York­, USA.
Deutsch, K. W. and W. J. Foltz (eds)  (1966). Nation-Building, New York: Atherton Press.
Elhan, Nail, (2016), Banal Nationalism in Iran: Daily Re-Production of National and Religious Identity, Middle East Technical University, Faculty of Economics and Administrative Sciences, Department of International Relations.
Gerard DeIanty and Krishan Kumar (2006). Nation and Nationalism, SAGE Publications Ltd; 1st edition.
Golkarian, Ghadir (­2019). Globalization and Its Impacts on Iranian Culture, Universal Journal of History and Culture, Vol 1. No 1. Pp.1-11.
Gregor, Hamish Alan, (2009), Nationalism in the Islamic Republic of Iran 1979-2007, A thesis submitted for the degree of Doctor of Philosophy of The Australian National University.
Khalili1, Mostafa (2016). A comparative study of ethnic identity among Azerbaijani speakers in the Islamic Republic of Iran and the Republic of Azerbaijan, Graduate School of Asia Pacific Studies, Ritsumeikan Asia Pacific University (APU), Beppu City, Oita, Japan. Ritsumeikan Journal of Asia Pacific Studies, Vol 34, Pp.161-174.
Khosravi, Mohammad Ali and Shohreh Shahsavari Fard (2016). The Ruling Elite Political Culture in Contemporary Iran, Journal of Political Science, Pp.274-283.
Kia, Mana (2014). Imagining Iran before Nationalism: Geocultural Meanings of Land in Azar's Atashkadeh, Publisher: University of Texas Press.
Kojoori-Saatchi, Elizabeth (2010­). The Culture of revolution: Revolutionary transformation in Iran", Publisher: University of Nevada, Las Vegas.
Kolsat, pal (2017). Nation-Building And Social Integration Theory, https://folk.uio.no/palk/ch02.htm.
Kovecses, Zoltan (2010). Culture and Language, Studia Slavica, Vol 55. No 2, Pp.1-7.
Litvak, Meir (2020). God’s Favored Nation: The New Religious Nationalism in Iran, Department of Middle Eastern and African History, Vol 11, No 541, Pp.1-19.
Rakel, Eva Patricia (2008). The Iranian Political Elite, State and Society Relations, and Foreign Relations since the Islamic Revolution, Academisch Proefschrift.
Rimmer, Andrea. K (­2005). The concepts of state building, nation building and society building, Institute for Strategy and Security Policy, Defence Academy, Vienna, Austria, Vol 4, No 3, pp. 367–379.
Saei1, Ali (2016). Political Elites and democratization: A Case Study of Iran, International Journal of Humanities, Vol 23, No 2, Pp.1-16.
Saffar Heidari, Hojjat and Saeed Saffar Heidari (2019). Nationalism and the Construction of Modern Education in Iran and Turkey: A Comparative Study, Iranian Journal of Comparative Education, Vol 2, No 2, Pp. 154-176.
Soheili, Jamaleddin (2011). The Role of Nationalist leaders in the Emergence of National Architectural Movements in Iran, 1924 to 1942, Space Ontology International Journal. Vol 4, No 13, pp. 53-62.
Willis Stanley (2006). The Strategic Culture of the Islamic Republic of Iran, Defense Threat Reduction Agency Advanced Systems and Concepts Office, Pp.1-27.
Zarei, Ghaffar and et al (2014). Exploration of Interactionism in the Culture of Political Elite of Islamic Republicof Iran (IRI), Journal of Advances in Environmental Biology, Vol 8, No 6, Pp. 2967-2972.