جامعه‌پذیری سیاسی و تحول در فرهنگ سیاسیِ ایران پس از انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

3 استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

چکیده
فرهنگ سیاسی مجموعه‌ای از منش‌ها، اعتقادات و احساسات در درون یک ملت نسبت به سیاست در زمانی مشخص است. که به سه نوع اصلی محدود، تبعی، مشارکتی و ترکیبی از این فرهنگ‌ها تقسیم می‌شود. به‌علاوه، جامعه-پذیری سیاسی هم فرایند حفظ یا دگرگونی در فرهنگ‌های سیاسی است که از دو طریق جامعه‌پذیری اولیه و ثانویه به انجام می‌رسد. بر این اساس، فرهنگ سیاسی در ایران بعد از انقلاب اسلامی روندی از فرهنگ تبعی به مشارکتی را آغاز کرده است، که گرچه نسبت به قبل از انقلاب اسلامی پیشرفت‌هایی حاصل گردیده، اما سیر این حرکت، یک روند کُند را حکایت می‌کند. پرسش پژوهش حاضر این است که:جامعه‌پذیری سیاسی چه تأثیری بر فرایند تحول در فرهنگ سیاسی ایران بعد از انقلاب اسلامی داشته است؟فرضیه نوشتار با روش توصیفی – تحلیلی و در چارچوب مفهوم فرهنگ سیاسی و جامعه‌پذیری سیاسی آلموند و وربا، چنین می‌باشد: ضعف عملکرد در حوزه جامعه‌پذیری ثانویه به عنوان بُعدی از جامعه‌پذیری سیاسی، باعث تأخیر در فرایند تحول در فرهنگ سیاسی ایران(از تبعی به مشارکتی) شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که ضعف عملکرد در نظام آموزشی و احزاب به عنوان دو مورد اثرگذار در تربیت سیاسی افراد؛ قطار حرکت به سمت فرهنگ سیاسی مشارکتی را کُند کرده است. بخشی از مشکلات در نظام آموزشی به عدم آموزش مناسبِ رفتارهای سیاسی از جانب معلمان و اساتید و بخشی مرتبط با محتوا و منابع درسی می‌باشد. احزاب نیز به دلیل ماهیت دولتی، نتوانسته‌اند عملکرد قابل توجهی در راستای تحول در فرهنگ سیاسی ایران پس از انقلاب اسلامی داشته باشند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Political socialization and transformation in the political culture of Iran after the Islamic revolution

نویسندگان English

azadeh olfati 1
Seyed Shamsuddin Sadeghi 2
Masoud AKHAVAN KAZEMI 3
1 Doctoral student of political science at Razi University
2 Associate Professor, Department of Political Science, Razi University
3 Professor of Political Science Department - Razi University
چکیده English

Political culture is a set of attitudes, beliefs, and feelings within a nation towards politics at a specific time. It is divided into three main types: limited, subordinate, participatory, and a combination of these cultures. In addition, political socialization is the process of maintaining or transforming political cultures, which is carried out through two methods: primary and secondary socialization. Accordingly, political culture in Iran after the Islamic Revolution has begun a process from subordinate to participatory culture, which although some progress has been made compared to before the Islamic Revolution, the course of this movement indicates a slow process. Research question: What effect has political socialization had on the process of transformation in Iran's political culture after the Islamic Revolution? The hypothesis of the article is that weak performance in the area of secondary socialization as a dimension of political socialization has caused a delay in the process of transformation in Iran's political culture (from subordinate to participatory). Findings: The weak performance in the educational system and parties as two factors affecting the political education of individuals has slowed down the movement towards a participatory political culture. Part of the problems of the educational system are related to the lack of appropriate training in political behavior by teachers and professors, and part is related to the content and course resources. Parties, due to their governmental nature, have also not been able to perform significantly in the direction of transformation in Iran's political culture after the Islamic Revolution.

کلیدواژه‌ها English

Key words: political culture
political socialization
secondary socialization
Iran after the Islamic Revolution
ابراهیم­پور، داود و حبیب­زاده، اصحاب(1400). تبیین جامعه­پذیری سیاسی دانشجویان با تأکید بر سواد رسانه­ای، بصیرت و تربیت اسلامی، 18(56)، 177-147.
ابوالفتحی، محمد و محمدی، محمد کریم(1394). آسیب­شناسی نسبت میان فرهنگ سیاسی و توسعه سیاسی در ایران، علوم سیاسی، 11(33)، 56-33.
احمدی، احسان(1378). بررسی تطبیقی فرهنگ سیاسی مردم در قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران، پایان­نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، مؤسسه آموزش عالی باقرالعلوم.
اکبری، کمال(1388). نقش احزاب در سیاست پس از انقلاب اسلامی، علوم سیاسی، 12(47)، 77-53.
احمدی، یعقوب. محمدزاده، حسین و مجیدی، ابوبکر(1396). گونه­شناسی فرهنگ سیاسی دانشجویان استان کردستان بر پایه متغیرهای اجتماعی فرهنگی، جامعه­شناسی کاربردی، 29(1)، 128-107.
ارتگلی فراهانی، اسماعیل. عطریان، فرامرز و روستایی حسین­آبادی، یاسر(1402). نقش احزاب در توسعه سیاسی ایران با تأکید بر شایسته سالاری، جامعه­شناسی  سیاسی انقلاب اسلامی، 4(2)، 296-277.
اسماعیلی، بشر. رضایی، قاسم و دهیادگاری، منوچهر(1389). تأثیر احزاب در توسعه سیاسی ایران اسلامی(مطالعه موردی کشور ایران در دوره معاصر، همایش منطقه­ای علوم سیاسی و روابط بین­الملل از دیدگاه اسلام، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا.
ایور، هژار و راد، فیروز(1396). بررسی عومل اجتماعی جامعه­پذیری سیاسی مرتبط با میزان گرایش به دموکراسی در بین دانشجویان بومی دانشگاه­های شهر مهاباد، مطالعات جامعه­شناسی، 10(37)، 41-25.
بشریه، حسین(1387). موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران: گام نو، چاپ ششم.
بیگدلو، مهدی(1401). آسیب­شناسی انتقادات سازنده دانشجویی به تصمیمات دولت دوازدهم جمهوری اسلامی ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(1)، 217-201.
پهلوانی­راد، علیرضا. اژدی، بهناز و حسنی باقری، مهدی(1400). تأثیرسنجی مدیریت سیاسی بر فرهنگ سیاسی مشارکت مدیران استان سیستان و بلوچستان: مطالعه موردی مدیران وزارت کشور، جامعه شناسی سیاسی ایران، 4(3)، 473-457.
جلالی­راد، محمدصادق، متقی، ابراهیم و سپهرنیا، روزیتا(1401). سنجش مشارکت سیاسی مردم در الگوی فرهنگ سیاسی ایران از دیدگاه نخبگان؛ مورد مطالعه: شهروندان تهرانی، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(1)، 57-25.
جی. راسکین، مایکل. ال.کرد، روبرت و اس.جونز، والتر(1393). نگاهی نو به مبانی علم سیاست، ترجمه علیرضا سمیعی اصفهانی، تهران: نشر مخاطب، چاپ اول.
حسام قاضی، روژان،(1394). آسیب شناسی گفتمان عدالتخواهی پوپولیستی و بازتاب آن در فرهنگ سیاسی ایران، مطالعات سیاسی، 7(28)، 150-133.
حق­پرست، محمد اسماعیل. دهقان­شاد، حوریه، هنرور، حسین و صمدی، مهران(1401). تبیین جامعه شناسی برندسازی سیاسی در احزاب ایرانی بعد از انقلاب اسلامی با تأکید بر رویکرد فراترکیب، جامعه­شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(4)، 116-89.
حیدری، اسماعیل، جعفری­نژاد، مسعود و اسماعیلی گنهرانی، بشیر(1402). بررسی موانع نهادینه سازی ارزش­های دفاع مقدس در نظام آموزشی در چهل ساله­ی دوم انقلاب اسلامی، جامعه شناسی انقلاب اسلامی، 4(1)، 248-217.
خانیکی، هادی و سرشار، حمید(1391). گونه شناسی فرهنگ سیاسی، مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه کردستان، پژوهش سیاست نظری، دوره جدید، (11)، 130-91.
خداوردویی، سعید(1394). جامعه­پذیری سیاسی دانش­آموزان، رشد آموزش علوم اجتماعی، (68)، 51-48.
خواجه­سروی، غلامرضا(1394). عوامل مؤثر جامعه­پذیری سیاسی دانشجویان دانشگاه­های دولتی ایران، جستارهای سیاسی معاصر، 6(4)، 55-31.
راسخ، کرامت­اله. قربانی، عاطفه و ماهوری، محمد(1398). تأثیر محیط آموزشی و رسانه­های ارتباط جمعی بر جامعه­پذیری سیاسی دانشجویان دانشگاه شیراز، دانش سیاسی، 15(1)، 101-81.
رزاقی، سهراب(1375). مؤلفه­های فرهنگ سیاسی ما، نقد و نظر، 2، (3 و4).
رستم­خانی، رسول(1395). توجه به شایستگی سیاسی و اجتماعی معلم و تأثیر آن روی جامعه­پذیری سیاسی و اجتماعی دانش­اآموزان ابتدایی، مجموعه مقالات همایش ملی آموزش ابتدایی، 2613-2606.
رفیع، حسین؛ عباس­زاده مرزبالی، مجید و قهرمان، میثم(1397). فرهنگ سیاسی؛ یک بررسی مفهومی و نظری، سیاست، 5(17)، 41-23.
سبکتکین­ریزی، قربانعلی و شاعری، فاطمه(1399). بررسی رابطه بین ابعاد جامعه­پذیری سیاسی با مشارکت سیاسی در بین شهروندان بجنورد، جامعه شناسی سیاسی ایران، 3(4)، 288-199.
سریع­القلم، محمود، (1389). فرهنگ سیاسی ایران، تهران: نشر فرزان روز، چاپ اول.
سینایی، وحید و مسعودی، حمید(1391). جامعه­پذیری و بازجامعه­پذیری سیاسی در نظام وظیفه(مطالعه نگرش دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد)، مسائل اجتماعی ایران، 4(2)، 104-79.
سیونگ یو، دال(1381). فرهنگ سیاسی و توسعه سیاسی(مطالعه تطبیقی ایران و کره جنوبی)، تهران: انتشارات خانه سبز.
شرف­الدین، سید حسین(1387). جامعه­پذیری سیاسی و تربیت سیاسی، راه تربیت، 5، ویژه نامه تربیت سیاسی.
شعبانی سارویی، رمضان(1400). مناسبات فرهنگ سیاسی و جریان­های سیاسی ایران»، حقوق ملل، (34)، 178-151.
شفیعی­فر، محمد(1393). روند توسعه سیاسی در جمهوری اسلامی«، سیاست، 45، (1).
عالم، عبدالرحمن(1373). بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی.
قوام، سید عبدالعلی(1374). نقد نظریه­های نوسازی و توسعه سیاسی در جهان سوم، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول.
قوام، سید عبدالعلی(1387). سیاست­های مقایسه­ای، تهران: انتشارات سمت، چاپ هفتم.
کریمی، محمد کاظم. پوریانی، محمد حسین و خیری، حسن(1400). نقش حکومت در ایجاد بسترهای جامعه­پذیری سیاسی از منظر نهج­البلاغه، اسلام و مطالعات اجتماعی، 9(4)، 183-155.
کشیشیان سیرکی، گارینه(1396). فرهنگ و جامعه­پذیری سیاسی در عصر اطلاعات، رسانه و فرهنگ، 7(2)، 203-173.
کلانتری، صمد و بهمن، شعیب(1390). نقش مدرسه در بازتولید نظام سیاسی ایران، مطالعات سیاسی، 3(11)، 30-1.
محمدی­فر، نجات و نصر اصفهانی، محسن(1400). نقش جامعه­پذیری سیاسی و کارگزاران آن در میزان وفاداری سیاسی شهروندان(مطالعه موردی: شهر اصفهان)، جستارهای سیاسی معاصر، 12(2)، 229-197.
مختاری، علی­اکبر و شفیعی، محمود(1399). فرهنگ سیاسی و گستردگی دولت در ایران در دوره جمهوری اسلامی، دولت­پژوهی، 6(23)، ا217-181.
مرشدی­زاد، علی و جهاندار لاشکی، زینب(1394). جامعه­پذیری سیاسی در کتاب­های آموزشی دانش­آموزان مقطع دبیرستان بعد از انقلاب اسلامی، مطالعات انقلاب اسلامی، 12(43)، 62-47.
موسوی رکعتی، سید سیاوش(1400). بررسی رابطه فرهنگ سیاسی و تکوین آموزش و پرورش در ایران و اروپا، دانش­نامه علوم سیاسی، 2(3)، 52-27.
مهدوی، سید محمدصادق و محمدجانی، محمدرضا(1394). چالش­های جامعه­پذیری سیاسی دانشجویان دختر(ارائه یک نظریه زمینه­ای)، زن در توسعه و سیاست، 13(1)، 72-53.
نقیب­زاده، احمد و سلیمانی، غلامعلی(1388). نوسازی سیاسی و شکل­گیری احزاب در جمهوری اسلامی ایران(بر اساس رویکرد هانتینگتون)، سیاست، 39(4) 367-347.
نوروزی، امید. قانعی، علی و اسدی مقدم، یونس(1393). جایگاه احزاب در نظام جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات پادینا، چاپ اول.
هزارجریبی، جعفر. کریمی، غلامرضا و فرهادی، عباس(1393). بررسی عوامل مؤثر بر روند جامعه­پذیری سیاسی دانشجویان در ج.ا.ا، پژوهش­های راهبردی سیاست، 3(9)، 95-119.
هیکی، احمد و یوسفی، بهرام(1394). بررسی رهیافت­های مختلف فرهنگ سیاسی، کنفرانس بین­المللی علوم انسانی، روانشناسی و علوم اجتماعی، تهران-ایران، مرکز همایش­های بین­المللی صدا و سیما.
Carreira DA silva, Filipe, Clark, Terry N & Brito viera, Monica, (2015). “Political Culture”, The international Encyclopedia of Political Communication, First Edition. Edited by Gianpietro Mazzoleni. DOI: 10.1002/9781118541555.wbiepc161.
Evans Oluwagbamila, Ayeni, (2018).” POLITICAL DEVELOPMENT THEORY, ITS CRITICISM”, AND APPLICATION Theories and Models of Public Administration & Development Studies, 978-1233-2-1-4.
Iovan, Martian, (2015). “THE POLITICAL CULTURE; POLITICIAL SOCIALIZATION AND ACCULTURATION”, Journal of legal studies Volume 16 Issue 29/2015 ISSN 2392-7054. Web: publicatii.uvvg.ro/index.php/jls. Pages 26 – 47.
I.; van, Petrovic. J., Stekelenburg. P.G.,(2014).” Political socialization and social movements. Escaping the political past?”, published in Palgrave Handbook of Global Political Psychology, https://research.vu.nl.
Ke, Hailian. Chen, Yongsheng and Peng, Kang, (2015). “Research on Political Socialization of University Students under New Stage”, 3rd International Conference on Management, Education, Information and Control (MEICI 2015).
Koolaee, Elaheh and Mazarei, Yousef, (2018). “Modernization and Political Parties: A Case Study of the Hashemi Rafsanjani Administration”, International Studies Journal (ISJ) / Vol. 15 / No.1 /Summer 2018 / pp.81-102
Lee, Chien-Hong, (1989). The Role of Socialization in the Process of Political Life: An Analysis of Gender Roles in Elementary School Textbooks on Taiwan,  Master's Theses. 1032. https://scholarworks.wmich.edu/masters_theses/1032
Matlosa, Khabele, Shale, Victor,(2008).” POLITICAL PARTIES PROGRAMME HANDBOOK”, Published by EISA 14 Park Road, Richmond Johannesburg South Africa, www.eisa.org.za.
Neundorf, Anja and Smets, Kaat,(2017). “Political Socialization and the Making of Citizens”, Subject: Political Science, Political Behavior Online Publication Date: Feb 2017 DOI: 10.1093/oxfordhb/9780199935307.013.98.
Owen, Diana,(2008). “Political Socialization in the Twenty-first Century: Recommendations for Researchers”, Paper presented for presentation at “The Future of Civic Education in the 21st Century” conference cosponsored by the Center for Civic Education and the Bundeszentrale fur politische Bildung, James Madison’s Montpelier, September 21-26, 2008.
Onkarappa, A P, (2021). “School’s role in Political socialization of students in Shivamogga district”, journal of emerging technologies and innovative research (jetir), an international scholarly open access, peer-reviewed journal. ww.jetir.org (ISSN-2349-5162)
Parubchak, Ivan, (2019). “THE ROLE OF A STATE AND ITS INSTITUTIONS IN THE PROCESS OF POLITICAL SOCIALIZATION OF PERSONALITY IN THE SOCIETIES OF DEMOCRATIC TYPES”, EJTS European Journal of Transformation Studies 2019, V. 7, No. 2
Singh, Yogendra,”political socialisation”, in: https://ccsuniversity.ac.in/bridge-library.
Street, John,(1994),” Review Article: Political Culture - from Civic Culture to Mass Culture”, Source: British Journal of Political Science, Vol. 24, No. 1 (Jan., 1994), pp. 95-113 Published by: Cambridge University Press Stable URL: http://www.jstor.org/stable/194187.