بحران‌ اخلاق‌ مدنی و توسعه‌نیافتگی در اندیشه داستان‌نویسان عصر پهلوی دوم (با تاکید بر آثار محمدعلی جمال‌زاده و صادق چوبک)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده
یکی از مولفه‌های تاثیرگذار بر فرآیند توسعه، وجود بایسته‌های مرتبط با اخلاق مدنی در بین شهروندان و در مناسبات آنها با دولت تصور می‌شود. یعنی هر چقدر اخلاق مدنی در بین شهروندان نهادینه شود و در گستره نهادهای دولتی یک جامعه تسهیل شود، بسترهای تحقق توسعه فراهم می-گردد. با توجه به این ملاحظات این پژوهش به شیوه توصیفی/تحلیلی، درصدد واکاوی این مساله است که در عصر پهلوی دوم و در رمان‌های محمدعلی جمال‌زاده و صادق چوبک، فقدان یا کمرنگ بودن اخلاق مدنی در بین مردم و در نهادهای دولتی، چگونه جامعه‌ای نامتوازن و غیر توسعه‌یافته را در ذهن این داستان‌نویسان تداعی کرده است؟ یافته‌های پژوهش نشانگر آن است که در محتوای داستان‌های جمال‌زاده و چوبک، فقدان اصولی چون رعایت حقوق شهروندی، بی‌توجهی به حریم خصوصی دیگران و وجود رانت و ملاحظات خانوادگی در سیستم سیاسی عصر پهلوی دوم که البته عمدتاً تحت تاثیر مشکلات اقتصادی بوده، به عنوان چالش‌های اخلاق مدنی و به تبع آن توسعه نیافتگی جامعه ایرانی قلمداد شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The crisis of civil ethics and underdevelopment in the thought of story writers of the second Pahlavi era (with emphasis on the stories of Mohammad Ali Jamalzadeh and Sadeq Chubak)

نویسندگان English

hadi sadeghi aval 1
Ali Amri Sahebi 2
1 Shiraz University
2 Shiraz University
چکیده English

One of the factors influencing the development process is the existence of requirements related to civil ethics among citizens and in their relations with the government. So that if civil ethics is institutionalized among citizens and facilitated in the scope of government institutions of a society, the possibility of realizing development will be provided. This research, in a descriptive/analytical way, seeks to investigate the issue that in the second Pahlavi era and in the novels of Mohammad Ali Jamalzadeh and Sadegh Chubak, the lack or lack of civil ethics among the people and in government institutions, how an unbalanced and underdeveloped society In the minds of these storytellers has evoked? The findings of the research show that in the content of Jamalzadeh and Chubak's stories, there is a lack of principles such as respecting the rights of citizens, disregarding the privacy of others, and the existence of rent and family considerations in the political system of the second Pahlavi era, (which of course is mainly influenced by Economic problems )have been considered as challenges of civil ethics and consequently the underdevelopment of Iranian society

کلیدواژه‌ها English

Civil ethics"
Chubak"
Jamalzadeh"
"
Development"
آبادیان، حسین(1384). روزنامه کاوه؛ رهیافتی روشنفکرانه برای تجدد و هویت ایران، مطالعات ملی، 6(1)، 120-95.
احمدپور، نیما(1397). باستان­گرایی در برابر اسلام­گرایی، بازیابی شده از: https://www.javanonline.ir/fa/news/932775/
اسلامی ندوشن، محمدعلی(1368). چند نکته گفتنی و ناگفتنی درباره ادب معاصر ایران، ایران‌شناسی، 1(4)، 674-649.
اولیایی نیا، هلن؛ تیمورتاش، شیرین شرر(1391). بررسی تطبیقی «قفس» چوبک و «تخم‌مرغ» شروود اندرسون، کتاب ماه ادبیات، 60، 93-89.
باباسالار، اصغر(1385). صادق چوبک و نقد آثار وی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 57(177)، 151-133.
بهشتی، گلی؛ عابدینی، صمد و پورجبلی، ربابه(1399). فراتحلیل عوامل موثر بر پایبندی به اخلاق شهروندی در ایران، اخلاق زیستی، 10(35)، 14-1.
پاشایی، محمد؛ رمضانی، ابوالفضل(1396). واکاوی مؤلفه‌های رئالیسم در آثار داستانی جمال‌زاده و آل احمد، زبان و ادب فارسی (دانشگاه تبریز)، 70(235)، 38-17.
پیروز، غلامرضا؛ مقدسی، زهرا و محمودی، فرشته(1395). نگاهی تطبیقی به رویکرد پوزیتیویسم در رمان‌های ژرمینال و سنگ صبور، ادبیات تطبیقی، 7(1)، 39-7.
جمال‌زاده، محمدعلی(1339). راه ‌آب نامه، تهران: معرفت.
جمال‌زاده، محمدعلی(1345). خلقیات ما ایرانیان، تهران: انتشارات مسائل ایران.
جمال‌زاده، محمدعلی(1388). مجموعه داستان کهنه و نو، تهران: سخن.
چوبک، صادق(1334). مجموعه داستان خیمه‌شب‌بازی، تهران: گوتنبرگ.
چوبک، صادق(1356). سنگ صبور، تهران: جاویدان.
راوندی، مرتضی(1359). تاریخ اجتماعی ایران (شیوه حکومت و سازمان سیاسی و اداری)، جلد چهارم، تهران: امیرکبیر.
رزمجو، توران؛ فرزاد، عبدالحسین؛ طهماسبی، فرهاد و صدرایی، رقیه(1401). مردسالاری در دوره پهلوی از نظر علی­محمد افغانی در مقایسه با دوره انقلاب اسلامی، جامعه­شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(9)، 84-59.
زکوی، مهدی؛ الفتی، حسن(1400). بررسی اخلاق حرفه­ای قضا پس از انقلاب اسلامی، جامعه­شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 2(3)، 171-147.
ساعی، منصور(1389). بازنمایی نقد اجتماعی و سیاسی در داستان‌ها و رمان‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده و محمدعلی جمال‌زاده، اطلاعات سیاسی- اقتصادی، 278-277، 227-214.
سردارنیا، خلیل­الله(1391)جامعه­شناسی سیاسی ایران، تهران: نشر میزان.
سوری لکی، محمدعلی؛ سوری، ایرج(1395). روند نوسازی، تعارضات فرهنگی - مذهبی و فروپاشی حکومت پهلوی دوم، ژرفا پژوه، 2(7-6)، 70-49.
صباغ، صمد؛ راد، فیروز و رهنمایان، میترا(1389). بررسی تحلیلی اخلاق مدنی در جهان مدرن (با تأکید بر آرا و اندیشه­های جامعه­شناسان انتقادی و پست‌مدرن)، مطالعات جامعه­شناختی، 2(6)، 64-45.
عابدینی، حسن(1368). صدسال داستان‌نویسی در ایران (از 1342 تا 1357)، جلد دوم، تهران: تندر.
عمادی، روزبه(1391). درباره صادق چوبک، فرهنگ عمومی، دوره جدید(9)، 200-195.
غلامی، مجاهد(1386). سبک‌شناسی داستان‌های جمال‌زاده، ادبیات داستانی، شماره 108، 125-116.
فرخ­نیا، مهین؛ بوریا زاده، فرزانه(1393). بررسی تطبیقی سنگ صبور صادق چوبک و میرامار نجیب محفوظ، ادبیات تطبیقی، 6(10)، 254-227.
کاسی، فاطمه؛ طالبیان، یحیی و سیاهی پور، رحیمه(1393). تحلیل آثار صادق چوبک بر اساس جامعه‌شناسی ساخت‌گرا، مطالعات فرهنگ- ارتباطات، 15(25)، 114-89.
کروسینسکی، یوداش تادیوش(1363). سفرنامه کروسینسکی؛ یادداشت‌های کشیش لهستانی عصر صفوی، ترجمه عبدالرزاق دنبلی، تهران: توس.
لرنر، دانیل(1383). گذر جامعه سنتی: نوسازی خاورمیانه، ترجمه غلامرضا خواجه سروی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
محمدی، نیره(1394). جلوه‌های ظلم‌ستیزی در طنز برخی نویسندگان معاصر، مطالعات ادبیات تطبیقی، 9(36)، 80-61.
مهجور، علی(1401). مبادی اخلاق بعثت؛ پیش­فرض­های اخلاقی پذیرش دعوت پیامبر اکرم (ص)، اخلاق پژوهی، 5(1)، 100-77.
میلانی، عباس(1382). تجدد و تجدد ستیزی در ایران: مجموعه مقالات، تهران: اختران.
نجف زاده، مهدی(1396). نقدی بر کتاب ادبیات و انقلاب: نویسندگان روس، جامعه‌شناسی ادبی انقلاب: رابطه متناقض نمای ادبیات و انقلاب، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 17(8)، 346-325.
Cortina, Adela (2000), "Civil Ethics and the Validity of Law", Ethical Theory and Moral Practice, Vol. 3, No. 1, Pp. 39-55.
Parsons, Talcott (1951), The Social System, New York: Free Press.