تحلیل دیدگاه‌های موجود در پیدایش و گسترش احزاب سیاسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران.

چکیده
با توجه به اهمیت روزافزون فعالیت احزاب سیاسی در جهان سیاست، در حوزه نظری نیز فعالیت این احزاب مورد عنایت پژوهشگران قرار گرفته است. در این راستا محققان به علل پیدایش و توسعه احزاب سیاسی و نحوه فعالیت این احزاب توجه نموده‌اند. هدف از این تحقیق بررسی دیدگاه‌ها و نظریات موجود در این خصوص می‌باشد که در کل در سه دسته قرار می‌گیرند و عبارت‌اند از: «دیدگاه مبتنی بر انتخابات»، «دیدگاه تضاد طبقاتی و شکاف اجتماعی» و «دیدگاه مبتنی بر نوسازی و توسعه سیاسی». این مقاله که از نوع تحلیلی ـ توصیفی است، تلاش دارد که با توجه به پیشینه این موضوع، ضمن ارایه مباحثی مقدماتی در قالب سابقه تاریخی احزاب سیاسی، مختصات و کارویژه‌های آن‌ها و همچنین دلایل عدم موفقیت احزاب سیاسی در ایران، با بهره‌برداری از منابع کتابخانه‌ای، سه دیدگاه فوق‌الذکر را مورد بررسی قرار داده و امکان جمع میان این دیدگاه‌ها را، علی‌الخصوص در مورد فعالیت احزاب سیاسی در ایران، مطرح سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Analysis of existing views on the emergence and expansion of political parties

نویسنده English

abbas taghvaee
Islamic Education Departement, Lahijan branch, Islamic Azad University, Lahijan, Iran.
چکیده English

Due to the rising relevance of the activity of political parties in the realm of politics, the activity of these parties has been given the attention of scholars in the theoretical area as well. Researchers have focused on the factors that contribute to the formation and growth of political parties, as well as their operational mechanisms. The objective of this study is to analyze the prevailing perspectives and ideas on this matter, which can be broadly categorized into three groups: "election-based viewpoint," "class conflict and social division-based viewpoint," and "political modernization and development-based viewpoint." This article, which is analytical-descriptive in nature, tries to take into account the background of this issue while presenting preliminary discussions in the form of the historical background of political parties, their coordinates and features, as well as the reasons for the failure of political parties in Iran, by using library resources. It investigates the above-mentioned three points of view and offers the potential of merging these points of view, particularly with the activities of political parties in Iran.

کلیدواژه‌ها English

political parties
emergence of parties
elections
class conflict
political development
آبراهامیان، ایرواند(۱۳۸۸). ایران بین دو انقلاب، ترجمه: احمد گل‌محمدی و محمد ابراهیم فتاحی ولیلایی، تهران: نشر نی، چاپ پانزدهم.
آشوری، داریوش(۱۳۸۶). دانشنامه سیاسی، تهران: مروارید، چاپ چهاردهم.
آقاجری، مرتضی؛ جلال‌پور، شیوا؛ اکبرزاده، فریدون و یوسفی،  بهرام(۱۴۰۲). بررسی جایگاه مؤلفه‌های مدرنیته سیاسی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، ۴(۱)، ۹۳-۱۱۶.
ابوالحمد، عبدالحمید(۱۳۵۸). مبانی سیاست، تهران: توس.
اخوان کاظمی، بهرام(۱۳۸۸). علل ناکارآمدی احزاب سیاسی در ایران، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
اخوان کاظمی، بهرام(۱۳۷۸). احزاب، ثبات سیاسی و امنیت، مطالعات راهبردی، ۲(۴)، ۹۹-۱۲۶.
ارتگلی فراهانی، اسماعیل؛ عطریان، فرامرز و روستایی حسین آبادی، یاسر(۱۴۰۲). نقش احزاب در توسعه سیاسی ایران با تأکید بر شایسته سالاری، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، ۴(۲)، ۲۷۷-۲۹۶.
اسماعیلی، علی؛ گرجی ازندریانی، علی اکبر و رضاابدی، سعید(۱۴۰۲). الگوی مطلوب تعامل بین نظام حزبی و انتخابات، تحقیقات حقوقی، ۲۶(۱۰۱)، ۳۹-۶۴.
اکبری، کمال(۱۳۸۸). نقش احزاب در سیاست پس از انقلاب اسلامی، علوم سیاسی، ۱۲(۴۷)، ۵۳-۷۷.
ایوبی، حجت الله(۱۳۹۰). پیدایی و پایداری احزاب سیاسی در غرب، تهران: سروش، چاپ سوم.
بشیریه، حسین(۱۳۸۷). جامعه شناسی سیاسی، تهران: نشر نی، چاپ پانزدهم.
بشیریه، حسین(۱۳۸۱). دیباچه‌ای بر جامعه شناسی سیاسی ایران، دوره جمهوری اسلامی، تهران: نگاه معاصر.
بهار، (محمدتقی) ملک‌الشعراء(۱۳۸۰). تاریخ مختصر احزاب سیاسی، تهران: مؤسسه انتشارات امیر کبیر. چاپ ششم.
پهلوانی راد، علیرضا؛ اژدری، بهناز و حسنی باقری، مهدی(۱۴۰۲). تبیین جامعه‌شناختی رفتار سیاسی با فرهنگ سیاسی مشارکتی، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، ۴(۲)، ۲۳۳-۲۵۲.
تبریزنیا، حسین(۱۳۷۱). برخی علل ناپایداری احزاب سیاسی در ایران، تهران: مرکز نشر بین‌الملل.
جعفریان، رسول(۱۳۸۶). جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی ـ سیاسی ایران (از روی کار آمدن محمد رضا شاه تا پیروزی انقلاب اسلامی) ۱۳۲۰ - ۱۳۵۷، قم: نشر مورخ، چاپ هفتم.
جمعی از نویسندگان(۱۳۸۹). جریان شناسی سیاسی، تهران: معاونت سیاسی نمایندگی ولی فقیه در سپاه، چاپ دوم.
جوادی آملی، عبدالله(۱۳۸۹). ولایت فقیه (ولایت، فقاهت و عدالت)، قم: اسراء، چاپ دهم.
جواهری، مریم(۱۳۸۰). نقش علما در انجمن‌ها و احزاب دوران مشروطیت، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول.
حق‌پرست، محمد اسماعیل؛ دهقان شاد، حوریه؛ هنرور، حسین و صمدی، مهران(۱۴۰۱). تبیین جامعه‌شناختی برندسازی سیاسی در احزاب ایرانی بعد از انقلاب اسلامی با تأکید بر رویکرد فراترکیب، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، ۳(۴)، ۸۹-۱۱۶.
حق‌شناس، علی محمد؛ سامعی، حسین و انتخابی، نرگس(۱۳۹۰). فرهنگ معاصر هزاره (انگلیسی ـ فارسی)، تهران: فرهنگ معاصر، چاپ پنجم.
حیدری، مردان(۱۳۹۸). تحزب از منظر وبر، بحران‌پژوهی جهان اسلام، ۶(۱۶)، ۱-۱۵.
خورشیدی آباد شاپوری، حسن؛ توسلی نائینی، منوچهر و احمدی، سید محمد صادق(۱۴۰۱). جایگاه مشارکت سیاسی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، ۳(۴)، ۲۳۳-۲۵۲.
دارا، جلیل و صادقی، الهه(۱۴۰۰). احزاب سیاسی در نظام انتخاباتی جمهوری اسلامی ایران آسیب‌ها و راهکارها، راهبرد، ۳۰(۹۹)، ۳۹۱-۳۶۳.
دارابی، علی(۱۳۸۸). جریان شناسی سیاسی در ایران، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ سوم.
دو ورژه، موریس(۱۳۵۴). اصول علم سیاست، ترجمه: دکتر ابوالفضل قاضی، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی (وابسته به: مؤسسه انتشارات امیرکبیر).
دو ورژه، موریس(۱۳۶۹). جامعه شناسی سیاسی، ترجمه: دکتر ابوالفضل قاضی، تهران: دانشگاه تهران، چاپ دوم.
دهخدا، علی اکبر(بی‌تا). لغت نامه دهخدا، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
سیف‌زاده، سید حسین(۱۳۶۸). نوسازی و دگرگونی سیاسی، تهران: نشر سفیر، چاپ اول.
طاهری، احمد رضا(۱۳۸۹). فرهنگ اصطلاحات سیاسی، تهران: آوای دادگستر.
ظریفی‌نیا، حمید رضا(۱۳۷۸). کالبدشکافی جناح‌های سیاسی در ایران، تهران: آزادی اندیشه.
قاضی شریعت‌پناهی، ابوالفضل(۱۳۸۳). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، تهران: نشر میزان، چاپ دوازدهم.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸).
قانون فعالیت احزاب، جمعیت‌ها و انجمن‌های سیاسی و صنفی و انجمن‌های اسلامی یا اقلیت‌های دینی شناخته شده (۱۳۶۰).
قانون نحوه فعالیت احزاب و گروه‌های سیاسی (۱۳۹۵).
قوام، سید عبدالعلی(۱۳۷۴). نقد نظریه‌های نوسازی و توسعه سیاسی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول.
کیانوری، نورالدین(۱۳۷۲). خاطرات نورالدین کیانوری، مؤسسه تحقیقاتی و انتشاراتی دیدگاه. تهران: انتشارات اطلاعات.
لالوی، محمد(۱۳۸۱). حزب مردم، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول.
محمدی، زهره؛ باوند پوری، محمد و عیوضی، محمد رحیم(۱۳۹۸). نهادینه نشدن احزاب در ایران و تأثیر آن بر  انتخابات، سیاست پژوهی، ۶(۱۳)، ۱۲۲-۱۵۰.
محمدی‌نژاد، حسن(۱۳۵۵). احزاب سیاسی، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ اول.
مدنی، سید جلال الدین (۱۳۷۰). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: همراه، چاپ اول.
مرتجی، حجت(۱۳۷۸). جناح‌های سیاسی در ایران امروز، تهران: نقش و نگار، چاپ پنجم.
مظاهری، محمد مهدی(۱۴۰۰). احزاب چگونه از رکود خارج می‌شوند؟ کارآمدی احزاب در ایران دلایل و راهکارها، در: irdiplomacy.ir (قابل دسترسی: ۳۱/۵/۱۴۰۰).
میخلز، ربرت(۱۳۶۹). جامعه شناسی احزاب، ترجمه: دکتر احمد نقیب زاده، تهران: قومس، چاپ اول.
نقیب‌زاده، احمد(۱۳۸۸). احزاب سیاسی و گروه‌های ذینفوذ، تهران: نشر قومس.
نقیب‌زاده، احمد(۱۳۷۸). حزب سیاسی و عملکرد آن در جوامع امروز، تهران: دادگستر.
نقیب‌زاده، احمد(۱۳۸۹). سیاست و حکومت در اروپا، تهران: سمت.
نقیب‌زاده، احمد و سلیمانی، غلامعلی(۱۳۸۸). نوسازی سیاسی و شکل‌گیری احزاب در جمهوری اسلامی، مطالعات انقلاب اسلامی، ۵ (۱۷)، ۱۷۳-۱۹۶.
همایون کاتوزیان، محمدعلی(۱۳۷۲). استبداد، دموکراسی و نهضت ملی، تهران: نشر مرکز، چاپ اول.