دیالکتیک استعلایی پیشرفت بر پایه «جامعه اسلامی» (بازاندیشی فرایند تکوین تمدن نوین اسلامی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه انقلاب و اندیشه سیاسی در اسلام دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه شاهد، تهران، ایران

چکیده
در این مطالعه فکری-اجتماعی، رابطه «جامعه اسلامی» از جهت تقدّم رتبی، با پدیده‌های بغایت ارزشمندی همچون «انقلاب اسلامی»، «دولت اسلامی» و «تمدن نوین اسلامی»، قابل مناقشه و آرمان‌گرایانه ارزیابی شده و ضمن نقد الگوی خطی، و ارائه الگوی نظری جدیدی، درباره اهمیت درک دیالکتیکی از رابطه «جامعه اسلامی» با پدیده های بهم‌پیوسته‌ی و بغایت مهمِ مذکور، استدلال شده است. به این معنا که در طول مقاله، با تحلیل نظری، نشان داده می‌شود که دائماً بین همه این مراحل، دیالکتیکی مثبت از نوع «رفت و برگشتی» با محوریت «حدّی از جامعه اسلامی» برقرار است و فرض مقابل، مبنی بر «طی مراحل بدون وجود سطحی از جامعه اسلامی»، امکانپذیر نیست. نگارنده در ادامه با رویکرد انتقادی، تجربه موجود و فرارُوی چهار دهه گذشته را بررسی کرده و با اشاره به ضعف جامعه اسلامیِ کنونی با وجود ساخت سیاسیِ پشتیبان‌کننده، در قیاس با اوایل انقلاب اسلامی، آنرا دلیلی بر ضرورت توجه به الگوی «دیالکتیک پیشرفت» بر پایه جامعه اسلامی و وجه پیشبرنده آن دانسته است. در پایان، الزامات عملیِ ناشی از بحث نظری، با تمرکز بر اهمیت دولت‌سازی در این مقطع تاریخی، مورد مداقه قرار گرفته و با اشاره به تأثیر منفیِ ضعف‌های احتمالیِ دولت‌سازی ناکارامد در سکولار شدن جامعه، ارتقاء یا ایجاد ظرفیت‌های بیشتر در جامعه و مشخصاً «اسلامی‌تر شدن جامعه»، شرط لازم و وجودی برای طی مراحل آینده، ارزیابی شده است

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The transcendental dialectic of progress based on "Islamic society" (Rethinking the process of development of modern Islamic civilization)

نویسندگان English

Sayyed Baqer Sayyed Nejad 1
parviz Amini 2
1 Department of Revolution and Political Thought in Islam / University of Tehran
2 Assistant Professor of Political Science, Shahid University
چکیده English

In this study, the relationship of "Islamic society" with "Islamic revolution","Islamic state" and "modern Islamic civilization" in terms of rank advancement is evaluated as debatable and idealistic, and while criticizing the linear model, and presenting a new theoretical model, about The importance of dialectical understanding of the relationship between "Islamic society" and the above components has been argued. In the sense that through theoretical analysis, it is shown that between all these stages, there is always a positive dialectic of "back and forth" type centered on "a limit of Islamic society" and the opposite assumption is that "during the stages without the existence of a level of Islamic society", is not possible. In the following, with a critical approach, the author has examined the experience of the past four decades and by pointing to the weakness of the current Islamic society in comparison with the beginning of the Islamic revolution, he has considered it as a proof of the need to pay attention to the "dialectic of progress" model based on the Islamic society. In the end, the practical requirements resulting from the theoretical discussion, focusing on the importance of state-building at this historical moment, are discussed and pointing to the negative impact of the possible weaknesses of inefficient state-building in the secularization of the society, the promotion or creation of more capacities in the society and specifically "more Islamic" Becoming a society" has been evaluated as a necessary and necessary condition for the future stages.

کلیدواژه‌ها English

Islamic society
Islamic revolution
Islamic state
modern Islamic civilization
linear approach
transcendental dialectics
قران کریم
باقر، سید کمیل(2022)، دورة التعرّف على المنظومة الفکریة لسماحة الإمام الخامنئی؛ الثّورة الإسلامیّة وخطواتها ، دارالولایه؛  https://alwelayah.net
 بهمنى، محمدرضا(1393)، تمدن نوین اسلامی در اندیشه آیتالله خامنه ای (چیستى و چگونگى تکامل تمدنى جمهوری اسلامى ایران)، فلسفه والاهیات، شماره دوم، صص 198-237.
توین ‌بی،‌ آرنولد(1379‌) بررسی‌تاریخ تمدن،‌ ترجمه ‌محمد ‌حسین ‌آریا، ‌تهران:  مؤسسه ‌انتشارات ‌امیرکبیر.
حسینایی فاطمه، علیپور مقدم زهرا،(1394) زمینه های شکل گیری و فرایند تحقق تمدن نوین اسلامی از منظر مقام معظم رهبری، مندرج در مجموعه مقالات همایش ملی تمدن نوین اسلامی، دانشگاه شاهد، صص616-632. https://search.ricest.ac.ir/dl/search/defaultta.aspx?DTC=36&DC=44980
{آیت الله} خامنه‌ای،سید علی(1395/02/06) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
{آیت الله} خامنه‌ای، سید علی (24/07/1390 ) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
{آیت الله} خامنه‌ای، سید علی (۱۳۹۰/۰۷/۲۴) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
{آیت الله} خامنه‌ای، سید علی (۳۹۹/۰۸/۱۳) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
{آیت الله} خامنه‌ای، سید علی (۱۳۸۳/۱۲/۲۷) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
{آیت الله} خامنه‌ای، سید علی (۱۵/۱۱/1389) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
{آیت الله} خامنه‌ای، سید علی (۱۳۷۴/۰۵/۲۴) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
{آیت الله} خامنه‌ای، سید علی (۱۳۸۶/۱۰/۱۲) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
{آیت الله} خامنه‌ای، سید علی(۱۳۸۷/۰۲/۱۴) پایگاه اطلاع رسانی ww.leader.ir
سالاری، محمدمهدی(1391). جایگاه واژه‌سازی و نهادسازی در تاسیس تمدن بزرگ اسلامی، در مقالات برگزیده همایش نظریه بیداری اسلامی در اندیشه‌ی سیاسی امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای، انتشارات انقلاب اسلامی و سایت نشر آثار آیت الله خامنه‌ای.
عارفی گوروان، اسماعیل(1397) زمینه های تحقق تمدن نوین اسلامی در جامعه اسلامی از منظر مقام معظم رهبری، پانزده خرداد، شماره 55 ، صص49-68
دیبایی صابر محسن، کارآمد حسین، طهماسب زاده شیخلار داوود(1399) تبیین مولفه های تمدن نوین اسلامی موردنظر مقام معظم رهبری و تحلیل جایگاه آن در اسناد بالادستی آموزش و پرورش ایران، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، ش 47، صص 87-105.
طباطبایی، سیدمحمدحسـین(1389) نهایه الحکمه، ویراسـتاری غلامرضـا فیاضـی، ج2، چ5 قـم: مؤسسـة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
فولادی، محمد، حسینی فاطمه سادات(1398) تحلیلی بر ابعاد و مؤلفه‌های تمدن نوین اسلامی؛ از منظر مقام معظم رهبری، معرفت فرهنگی اجتماعی، صص 47-70
عزتی امیرحسن، چهاردولی، ترابی محسن(1399) مؤلفه های تمدن نوین اسلامی و الزامات شکل گیری و ثمرات آن مبتنی بر بیانات مقام معظم رهبری، مدیریت اسلامی،شماره 1، صص
رفیعی آتانی، عطاءاله؛ فیاض، سروش؛ ذبیحی، رضا(1400)، مدلسازی نقشه راه تحقق تمدن نوین اسلامی از گذرگاه گام دوم انقلاب با رویکرد مدلسازی ساختاری- تفسیری، مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، شماره 1، صص67-96.
شـرفـی مـحمود، عبدالملکی هادی(1400)، منظومه فکری و تمدن ساز مقام معظم رهبری در چهار دهه انقلاب اسلامی، رهیافتهای نوین مدیریت جهادی و حکمرانی اسلامی ، شماره 3، صص1-27.
طباطبایی، ســید محمد حسین(1374)، تفســیرالمیزان، ترجمه: سید محمد باقر موسوی همدانی،ج 7، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
عباس تبار مقری، رحمت(1400) چشم انداز انقلاب اسلامی در تحقق تمدن نوین اسلامی ایرانی، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، صص22 ـ 7.
قطب، سید(1979)، معالم فی الطریق،  ، دارالشروق، ریاض، 1399ق-1979م
محدثی، کاظم؛  لک زایی،  نجف؛ اسمعیل نیا،  نرجس(1401) تبیین بیانیه گام دوم بر اساس الگوی حرکت، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره 103 ، صص63-86.
محسنی، طاهره(1398) الزامات قرآنی تحقق تمدن نوین اسلامی، پژوهشنامه مطالعات میان رشته ای تفسیر و کلام کوثر،ش 3،صص 79-100.
مطهری، مرتضی(1389)، نقدی بر مارکسیم، قم، انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی(1387)، قم، مساله شناخت انتشارات صدرا.
واسعی، سید علیرضا(1399) تأمّلاتی در خصوص «مراحل تمدن اسلامی؛رهیافتی برای تمدن نوین، مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 155-178
Sayyid Nejad, Sayyid Baqer (2022) The Theory Based on Divine Verses of the Modern Spiritual Civilization, Journal of Contemporary Research on Islamic Revolution, Volume 4 | No.11, PP. 89-114.