نقش فرهنگی- اجتماعی مدرسه رشدیه در نهضت مشروطه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده
یکی زمینه های فکری داخلی نهضت مشروطه مدارس بودند که از میان این مدارس می توان از مدرسه رشدیه نام برد که بوسیله یکی از روشنفکران دوره قاجار یعنی میرزا حسن رشدیه با تاثیر از روزنامه اختر در تبریز مدرسه ای به شیوه نوین تاسیس نمود که نقش مهمی را در آگاهی دادن به مردم در پیش از نهضت مشروطه داشت . وی در دوره قاجار جهت آگاهی بخشی به مردم با اشاعه معارف جدید خواستار حکومتی قانونی شد و در این راه با همکاری روشنفکران و فرهنگ دوستان زمان خود مبارزه سختی را با بیسوادی و استبداد حکومتی قاجار شروع نمود و در این راه تمام مصائب و مشکلات را تحمل نموده و در نهایت موفق شد. هدف ازاین پژوهش پرداختن به نقش فرهنگی- اجتماعی مدرسه رشدیه در نهضت مشروطه است. سوال پژوهش این است که مدرسه رشدیه چه نقشی در نهضت مشروطه داشت؟روش تحقیق ،از نوع تاریخی، توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات نیز کتابخانه ای و بررسی اسناد است و در بررسی کتابخانه‌ای منابع دست اولی که راجع به مدرسه رشدیه نوشته شده در اولویت هستند و اصلی‌ترین منابع تحقیق‌اند. یافته‏ ها و نتایج پژوهش، نقش فرهنگی- اجتماعی مدرسه رشدیه در آگاهی بخشی به مردم و همچنین نقش این مدرسه در نهضت مشروطه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The cultural-social role of Rushdieh school in the constitutional movement

نویسنده English

Rohollah Tahernia
Faculty member
چکیده English

One of the internal intellectual fields of the constitutional movement of schools, among these schools, we can mention the Rushdieh school, which was founded by one of the intellectuals of the Qajar period, Mirza Hasan Rushdieh, with the influence of the Akhtar newspaper in Tabriz, in a new way, which played an important role. In informing the people before the constitutional movement. During the Qajar period, he demanded a legal government in order to inform the people by spreading new knowledge, and in this way, with the cooperation of intellectuals and cultural friends of his time, he started a hard fight against the illiteracy and tyranny of the Qajar government, and in this way, he endured all the hardships and difficulties. And finally succeeded. The purpose of this research is to deal with the social-cultural role of Rushdieh School in the constitutional movement. The research question is, what role did Rushdieh School play in the constitutional movement? The research method is historical, descriptive-analytical. The method of collecting information is library and document review, and in the library review, the first-hand sources written about Rushdieh School are given priority and are the main sources of research. The findings and results of the research are the cultural-social role of Rushdieh School in informing the people and also the role of this school in the constitutional movement.

کلیدواژه‌ها English

Qajar rule
constitutional movement
Rushdie School
Mirza Hasan Khan Rushdie
new knowledge
احتشام السلطنه، محمود(1392). خاطرات احتشام السلطنه،به کوشش محمدمهدی موسوی،تهران، زوار.
افضل الملک، میرزا غلامحسین خان شیرازی(1361). افضل التواریخ. ترجمه منصوره اتحادیه نظام مافی و سیروس سعدوندیان،تهران،تاریخ ایران.
اقبال قاسمی، پویا(1377). مدارس جدید در دوره قاجاریه، بانیان و پیشروان، تهران.
امین الدوله، میرزا علی خان(1370). خاطرات سیاسی به کوشش حافظ فرمانفرمائیان،زیر نظر ایرج افشار،تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.
امین‌الدوله، میرزا علی‌خان(1341). خاطرات سیاسی میرزا علی‌خان امین الدوله، چاپ اول، به کوشش حافظ فرمانفرماییان، تهران، دانشگاه تهران.
آجودانی، ماشاءالله(1386). مشروطه ایرانی،چاپ هشتم،تهران،نشراختران.
بزرگ امید، ابوالحسن(1363). از ماست که بر ماست،تهران،دنیای کتاب.
پهلوان، چنگیز(1382). ریشه های تجدد، تهران، قطره.
جودکی، محبوبه، بی تا، رشدیه، دانشنامه جهان اسلام، بی جا.
حکیمی، محمود(1387). با پیشگامان آزادی، اندیشه ها و کوشش های فرهنگی و سیاسی حاج میرزا حسن رشدیه‌ی تبریزی، چاپ دوم، قلم، تهران.  
دولت آبادی، یحیی(1362). حیات یحیی، جلددوم، تهران، انتشارات فردوس.
رائین، اسماعیل(1357). فراموشخانه و فراماسونری در ایران، تهران، انتشارات امیرکبیر.
رشدیه، حسن(1386). خاطرات، در زندگی و خدمات علمی و فرهنگی زنده یاد میرزا حسن رشدیه، تهران ،انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
رشدیه، شمس الدین(1362). سوانح عمر (شرح زندگانی میرزاحسن رشدیه)، تهران، نشر تاریخ ایران.
رشدیه، فخرالدین(1370). زندگینامه پیرمعارف رشدیه، بنیانگذار فرهنگ نوین ایران، تهران، انتشارات هیرمند.
 رینگر، مونیکا(1381). آموزش دین، و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار،ترجمه ی  مهدی حقیقت خواه،تهران، ققنوس.
سرداری نیا، صمد(1377). مشاهیر آذربایجان ، انتشارات دانیال ، تبریز.
شعبانی، رضا(1379). مبانی تاریخ اجتماعی ایران، تهران، قومس.
شعبانی، رضا(1394). ایرانیان و هویت ملی، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
صدر هاشمى، محمد(1363). تاریخ جراید و مجلات ایران، جلد اول، چاپ دوم، اصفهان، انتشارت کمال.
صدیق، عیسی(1340). یادگار عمر، تهران، شرکت سهامی طبع کتاب.
صفایی، ابراهیم(1345). رهبران مشروطه، چاپ اول، میرزا علی‌خان امین‌الدوله، تهران، چاپ شرق.
عین ‏السلطنه، قهرمان میرزا سالور(1374). روزنامه خاطرات عین‏السلطنة، جلد ‏چهارم، چاپ اول، تهران، اساطیر.
فخرایی، ابراهیم(1356). گیلان در جنبش مشروطیت، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.
کسروی، احمد(1363). تاریخ مشروطه ایران، جلداول، چاپ شانزدهم، تهران، موسسه انتشارات امیرکبیر.
کشاورزی، بهزاد(1385). تشیع و قدرت در ایران، تهران، خاوران.
کهن، گوئل(1363). تاریخ سانسور در مطبوعات ایران،جلد دوم، تهران، انتشارات آگاه.      
الگار، حامد(1369). دین و دولت در ایران، نقش علما در دوره‌ی قاجار، ترجمه‌ی ابوالقاسم سری، چاپ دوم، تهران، توس.
گلبن، محمد(بی‌تا). رشدیه معلمی دلسوز، شبنامه نویسی روشن، روزنامه نگاری» در زندگی نامه و خدمات علمی و فرهنگی زنده یاد میرزا حسن رشدیه، بی نا، بی جا.
 محبوبی اردکانی، حسین(1370). تاریخ موسسات تمدنی جدید، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
محبوبی اردکانی، حسین(1354). تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، تهران، انجمن دانشجویان دانشگاه تهران.
محمدعلی، رحیم؛ صفوت تبریزی، نیکبخت(1329). تاریخ فرهنگ آذربایجان، قم، منشور سمیر.
مراغه ای، زین العابدین(1384). سیاحتنامه ی ابراهیم بیگ، به کوشش م. ع سپانلو، تهران، آگه.
مستوفی، عبدالله(1343). تاریخ اجتماعی و اداری دورة قاجاریه، تهران، مصور.
مظفر مقام،احمد(1388). اسنادی از مکاتبات میرزا حسن رشدیه موسس مدارس نوین به مجلس شورای ملی، پیام بهارستان، 1(3).
ملک زاده، مهدی(1371). تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، جلددوم، تهران، علمی.
ناطق، هما(1380). کارنامه فرهنگی فرنگی در ایران با مقدمه فریدون آدمیت، تهران: موسسه‌ فرهنگی‌ هنری‌ انتشاراتی‌ معاصر پژوهان‌.                                                                                                              
ناظم الاسلام کرمانی، محمدبن علی(1371). تاریخ بیداری ایرانیان، چاپ چهارم، تهران، انتشارات امیر کبیر.
ناظم الاسلام کرمانى، محمدبن علی(1357). تاریخ بیدارى ایرانیان، تصحیح: سعیدى سیرجانى، جلد دوم، تهران، آگاه.       
هدایت، مهدیقلى(1385). خاطرات و خطرات،چاپ ششم ،تهران، زوار.                                         
یغمایی، اقبال، بی تا، روزگار بازنشستگی در زندگی نامه و خدمات علمی و فرهنگی زنده یاد میرزا حسن رشدیه، بی جا.