جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی

تحولات طبقه متوسط جدید در ایران 1401 و پیامدهای آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد شفیعی‌فر 1
علی صفیارپور 2

1 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
طبقه متوسط جدید بزرگترین و تأثیرگذارترین قشر جامعه‌ی امروز است که ریشه‌ی آن به مدرنیزاسیون زمان رضاخانی برمی‌گردد. این طبقه پس از پیروزی انقلاب اسلامی از لحاظ کمّی و کیفی گسترش بسیار یافته‌است؛ بویژه از دهه 1370 به بعد، تحولات آن تأثیرگذاری بیشتری از خود به نمایش گذاشته‌است. طی سال‌های اخیر و به طور مشخص‌تر از سال 1398 شاهد ایجاد شکاف بیشتر میان طبقه متوسط جدید و نظام سیاسی جمهوری اسلامی بوده‌ایم؛ شکافی که بیش از هر چیز نیازمند پاسخگویی به خواسته­های فزاینده این طبقه از جامعه است. پژوهش حاضر به دنبال بررسی تحولات این طبقه و پاسخ به این پرسش است که «طبقه متوسط جدید در ج.ا.ا تا بروز ناآرامی‌های سال 1401 چه تحولاتی را طی کرده و پیامد آن چیست؟» داده‌های پژوهش نشان می‌دهد که طبقه متوسط جدید در ایران ظرفیت بالایی در ابعاد گسترده اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دارد که می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد؛ اما با توجه به عدم پاسخگویی درست به مطالباتشان، این طبقه در برهه‌هایی به عنوان تهدیدی امنیتی علیه نظام سیاسی جلوه‌گر شده است.

کلیدواژه‌ها

طبقه متوسط جدید
طبقات اجتماعی
توسعه سیاسی
نوسازی
چالش‌های سیاسی و اجتماعی

عنوان مقاله English

Developments of the new middle class in Iran,1401(2022), and its consequences

نویسندگان English

mohammad shafieifar 1
Ali Safyarpoor 2
1 a
2 No
چکیده English



The largest and most influential part of today's society is the new middle class, whose roots go back to the modernization of the Reza Khan period. After the victory of the Islamic revolution, this class expanded mainly in quantity and quality, and since the 1990s, its developments have had more influence. In recent years, and more specifically since 2019, we have witnessed the creation of a more significant gap between the new middle class and the IR. political system, a gap that, more than anything, requires authorities to respond to the growing demands of this class.

This research seeks to study the developments of the new middle class, answering the following question, "What changes did the new middle class in the Islamic Republic of Iran undergo until the unrest of 1401(2022), and what are its consequences?" The data shows that the new middle class in Iran has a broad capacity for social, political, and cultural aspects that can be used. Still, the lack of proper response to their demands has recently become a security threat to the country's political system.







Keywords: new middle class, social classes, political development, modernization, political and social challenges

کلیدواژه‌ها English

new middle class
social classes
political development
modernization
political and social challenges
احمدی، حسن؛ هرسیج، حسین؛ نساج، حمید؛ حتمی، عباس(1399). سوژگی طبقه متوسط جدید در فرآیند تغییر سیاسی؛ مطالعه تطبیقی عربستان و عراق، پژوهش‌های راهبردی سیاست، 9 (35)، 223-250.
ازغندی، علیرضا(1384). درآمدی بر جامعه‌شناسی ایران، تهران: نشر قومس.
ازغندی، علیرضا؛ حسام قاضی، روژان(1392). ایستار ذهنی طبقه متوسط جدید و نقش آن در توسعه سیاسی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات سیاسی، 6 (22)، 29-44.
ازغندی، علیرضا؛ حسام قاضی، روژان(1397). سیری بر هویت طبقه متوسط جدید طی سه دهه بعد از انقلاب در ایران، سیاست‌پژوهی جهان اسلام، 5 (10)، 85-121.
بحرانی، محمدحسین(1388). طبقه متوسط، تهران: آگاه.
بحرانی، محمدحسین(1389). طبقه متوسط و تحولات سیاسی در ایران معاصر (1320-1380)، تهران: آگاه.
بشیریه، حسین(1381). جامعه‌شناسی سیاسی: نقش نیروهای اجتماعی در زندگی سیاسی، تهران: نشر نی.
بشیریه، حسین(1385). دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران در دوره جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر نگاه معاصر.
بیات، آصف (1396). خیزش طبقه خشمگین، پایگاه خبری میدان: https://meidaan.com/archive/47238
خبرگزاری فارس(1400): https://www.farsnews.ir/azarbaijan-sharghi/news/14000616000533/%DB%B2-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%88-245-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D9%81%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-65-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C
دارابی، علی(1394). طبقه متوسط جدید و توسعه سیاسی در ایران پس از انقلاب اسلامی، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 8 (1)، 7-20.
درودیان، مجید؛ خلج معصومی، امیرحسین؛ خیری، عیسی(1402). راهبردهای جمهوری اسلامی ایران برای شفافیت و مبارزه با فساد با رویکرد جامعه شناختی، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 4 (16)، 9-26.
ذوالفقاری، غلامرضا؛ پرتوی، صغر؛ ذوالقدر، مالک؛ جعفری پایبندی، سید فرشید(1401). بررسی تأثیر سیاست‌های توسعه‌ای پهلوی دوم بر طبقات اجتماعی در ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3 (9)، 239-259.
سردارنیا، خلیل اله؛ رستم یگانه، حفیظ اله؛ قریشی، جمیل(1401). شکاف سیاسی-فکری و بحران اعتماد سیاسی و نهادی در ایران از دهه 1370 تا 1400، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3 (9)، 85-109.
سلیمانی، محمدمهدی؛ ترابی، محمد(1402). تحلیل ناآرامی‌های پاییز 1401 جمهوری اسلامی ایران بر اساس نظریه کنش ارتباطی یورگن هابرماس، پژوهش ملل، 8 (87)، 27-49.
عالمیان، اصغر؛ راعی، مسعود؛ مسعود، غلامحسین(1401). آسیب شناسی مبارزه با تبعیض طبقاتی بعد از انقلاب اسلامی ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3 (11)، 147-170.
عبداله‌خانی، علی(1390). طراحی الگوی ارزیابی نقش و کارکرد طبقه متوسط در امنیت و جنگ نرم، راهبرد فرهنگ، 16، 107-126.
عیوضی، محمدرحیم(1380). طبقات اجتماعی و رژیم پهلوی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
فاضلی، نعمت ا...(1389). دیگ درهم‌جوش فرهنگ‌ها: از زاده شدن طبقه متوسط در تهران تا چالش آنها با دیوانسالاری، ماهنامه مهرنامه، خرداد 1389.
فوزی، یحیی؛ رمضانی، ملیحه(1388). طبقه متوسط جدید و تأثیرات آن در تحولات سیاسی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، مطالعات انقلاب اسلامی، 5 (17)، 11-28.
قاسمی، صفت‌الله؛ زارع‌زاده، رسول(1392). پیامدهای (اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی) ظهور طبقه متوسط جدید در ایران، آفاق امنیت، 5 (18)، 67-96.
قوچانی، محمد(1401). هفته‌نامه تجارت فردا:   https://akharinkhabar.ir/analysis/9312164#
محمدی‌فر، نجات؛ محمدی، روح‌الله(1391). نقش دولت نفتی (رانتیر) در شکل‌گیری و ماهیت طبقه متوسط جدید، چشم‌انداز ایران، (72)، 19-27.
مرادی‌جو، علی‌جان(1398). تحولات و چالش‌های سیاسی طبقه متوسط جدید در جمهوری اسلامی ایران، پژوهش‌های راهبردی انقلاب اسلامی، 2 (5)، 35-69.
مرادی‌جو، علی‌جان(1401). ساختار طبقه متوسط و وضعیت‌سنجی آن در جمهوری اسلامی ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3 (10)، 119-150.
مرکز آمار ایران(1395). چکیده نتایج سرشماری نفوس و مسکن: https://www.amar.org.ir/Portals/0/News/1396/chnsanvms95.pdf
مرکز آمار ایران (1402). شاخص‌های کلیدی: https://www.amar.org.ir/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA/%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C
مرکز پژوهش‌های مجلس (1402). وضعیت فقر و ویژگی‌های فقرا در دهه گذشته (دهه90): https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1775550
مسعودنیا، حسین(1390). طبقه متوسط جدید در ایران؛ تهدید یا فرصت، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، (283)، 60-73.
مسعودی، فریبا(1394). هدفمندسازی یارانه‌ها و تأثیر آن بر طبقه متوسط جدید؛ مطالعه‌ای جامعه‌شناختی، تخصصی سیاست، 2 (5)، 71-88.
ملک‌پور، حمید؛ مطلب، مسعود؛ ازغندی، علیرضا(1397). بررسی رابطه دولت و طبقه متوسط جدید در جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی 1376 تا 1384)، رهیافت انقلاب اسلامی، 12 (44)، 79-100.
میرترابی، سعید؛ میرعباسی، سیدمهدی(1393). نقدی بر تحلیل‌های طبقاتی مبتنی بر رفتار انتخاباتی طبقه متوسط جدید در انتخابات (با تأکید بر انتخابات ریاست جمهوری دوره‌های هفتم (1376) و نهم (1384)، پژوهش سیاست نظری، (15)، 157-192.
نفت ما(1395): https://www.naftema.com/report/51033/%DA%86%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%87%D9%87-%DB%B6%DB%B0-%DB%B9%DB%B0
نیری، هومن؛ رفیعی، ابوذر؛ سمیعی اصفهانی، علیرضا(1398). تغییرات سرمایه فرهنگی و اقتصادی طبقه متوسط جدید و تأثیر آن بر رفتار سیاسی این طبقه در ایران پس از انقلاب (1384-1397)، جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 2(3)، 105-139.
هانتینگتون، ساموئل(1369). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن تلاش، تهران: نشر علم.

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما