نقش تاب‌آوری اجتماعی در بروز ناآرامی‌های اجتماعی؛ مطالعه موردی ناآرامی‌های پاییز ۱۴۰۱

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی و معارف اسلامی دانشگاه امام صادق (علیه السلام)، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد علوم سیاسی و عارف اسلامی دانشگاه امام صادق (علیه السلام)، تهران، ایران

چکیده
تاب‌آوری اجتماعی که به ظرفیت و توان افراد اجتماع، گروه‌های اجتماعی و جوامع در رویارویی و پیکار با شدائد و امکان برون‌رفت از مضایق اطلاق می‌گردد؛ با دیگر مفاهیم اجتماعی ارتباط یافته و ضمن اثرپذیری از آن‌ها و بر آن‌ها اثرگذار نیز می‌باشد. تحقیق حاضر با طرح این پرسش که «کاهش تاب‌آوری اجتماعی چه نقشی در بروز ناآرامی‌های پاییز ۱۴۰۱ در جمهوری اسلامی ایران داشته است؟»، به کاوش در دستیابی به نقش کاهش تاب‌آوری اجتماعی در شکل‌گیری و بروز ناآرامی‌های پاییز ۱۴۰۱ در جمهوری اسلامی ایران پرداخته است. این پژوهش با بهره‌برداری از روش اسنادی به گردآوری داده‌های مرتبط پرداخته و با اتخاذ روش مطالعه موردی و در چارچوب تحلیل روندی به تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده مبادرت ورزیده است. از آن رو که هدف تحقیق حاضر بررسی نقش تاب‌آوری اجتماعی در شکل‌گیری ناآرامی‌های اجتماعی پاییز ۱۴۰۱ در جمهوری اسلامی ایران است؛ اثر منفی مولفه‌های تاب‌آوری اجتماعی؛ هم‌چون سرمایه‌ی اجتماعی، مشارکت سیاسی، اعتماد عمومی، فشار تحریم‌های سیاسی و اقتصادی تحمیلی، بر سطح کیفی تاب‌آوری اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است. نقصان مولفه‌های مذکور، از یک‌سو سطح کیفی تاب‌آوری اجتماعی را با کاهش مواجه ساخته و زمینه‌ساز خلق پاره‌ای از علل بروز ناآرامی‌های اجتماعی پاییز ۱۴۰۱ در جمهوری اسلامی گردیده است. از دیگر سو، مولفه‌های مذکور به همراهی روند کاهش تاب‌آوری اجتماعی پرداخته و به برآیند منفی تجمیع کاهش تاب‌آوری اجتماعی و نقصان مولفه‌های مطروحه یاری رسانیده است. از این روی انباشت تقلیل سطح کیفی کاهش تاب‌آوری اجتماعی و نقصان مولفه‌های تاب‌آوری اجتماعی نیز به آفرینش ناآرامی‌های اجتماعی یاری رسانیده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The role of social resilience in the occurrence of social unrest; A case study of the riots of autumn 1401

نویسندگان English

sayedjavad hosseini 1
alireza mohammadi 2
1 Member of the faculty of Imam Sadiq University
2 a
چکیده English

Social resilience, which refers to the capacity and power of community members, social groups, and communities in facing and fighting with adversities and the possibility of overcoming hardships; It is connected with other social concepts and while being affected by them and has an effect on them. By asking the question, "What role did the reduction of social resilience have in the emergence of the unrest in the fall of 1401 in the Islamic Republic of Iran?", the present research has investigated the role of the reduction of social resilience in the formation and occurrence of the unrest in the fall of 1401 in the Islamic Republic of Iran. This research has collected relevant data using the documentary method and analyzed the collected data by adopting the case study method and in the framework of trend analysis. Therefore, the purpose of this research is to investigate the role of social resilience in the formation of social unrest in the fall of 1401 in the Islamic Republic of Iran; the negative effect of social resilience components; As social capital, political participation, public trust, the pressure of imposed political and economic sanctions, the qualitative level of social resilience has been considered. The lack of the mentioned components, on the one hand, has reduced the quality level of social resilience and has become the basis for the creation of some of the causes of social unrest in the fall of 1401 in the Islamic Republic.

کلیدواژه‌ها English

Resilience
social resilience
social unrest
Iran
آل غفور، سیدمحمدتقی(۱۳۸۸). ساختار، عامل و مشارکت. رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 5(۱۸)، ۱۴۳-۱۹۲.
آیاتی فرد، عباس؛ نیری فلاح، سیامک؛ خلیلی، اکرم؛ عظیمی آملی، جلال(1401). متغیرها و معیارهای مؤثر بر پدافند غیرعامل درمواجهه با تهدید ناآرامی‌های اجتماعی در محدودۀ کشور ایران. جغرافیا و مطالعات شهری و منطقه‌ای، 11(44)، 178-191.
اصغری، حرمت؛ اسدی، اسماعیل(1392). تاثیر پاسخگویی بر اعتماد عمومی و اعتماد سیاسی (مورد مطالعه: سازمان‌های دولتی ایران). خط مشی گذاری عمومی در مدیریت (رسالت مدیریت دولتی)، 4(9-10)، 53-75.
اقبالی، مرضیه؛ متولی، صدرالدین؛ جانباز قبادی، غلامرضا؛ غلامی، سارا(1400). بررسی تأثیر ابعاد اجتماعی تاب‌آوری شهری بر توسعه پایدار گردشگری مطالعه موردی: شهر محمودآباد. نشریه گردشگری شهری، 8(3)، 1-16.
ایسپا (۲۵ آذر ۱۴۰۲). شاخص جهانی کامیابی لگاتوم ۲۰۲۳. ispa.ir
تاج بخش، کیان؛ ثقفی، مراد؛ کوهستانی نژاد، مسعود(1382). سرمایه اجتماعی و سیاستهای اجتماعی (بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران امروز). رفاه اجتماعی، 3(10)، 155-200.
تقوی، سیدمهدی؛ خادمیان، طلیعه؛ متقی، ابراهیم؛ شیرزاد، هادی(1399). تبیین جامعه شناختی عوامل موثر بر گرایش به خشونت سیاسی با تاکید بر موفقیت در ناآرامی و کنترل ناآرامی‌ها (مورد مطالعه: شهروندان شهر تهران). پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 13(52)، 109-132.
جابرانصاری، محمدرضا؛ نجف بیگی، رضا؛ الوانی، سیدمهدی(1395). راهکارهای ارتقاء اعتماد عمومی به سازمان‌های دولتی. مطالعات قدرت نرم، 6(2)، 8-20.
جانستون، هنک(۱۳۹۸). جنبش اجتماعی چیست؟. تهران : ثالث
حسینی، علی، یدالله نیا، هاجر، محمدی، منصوره، شکاری، سعید(1399). تحلیل تاب‌آوری اجتماعی بر اساس شاخص‌های سرمایه اجتماعی در شهر تهران. فصلنامه شهر پایدار، 3(1)، 19-39.
حسینی المدنی، سیدعلی(۱۳۹۵). تاب‌آوری (فردی، خانوادگی و اجتماعی). تهران: دانژه
خادمی، امیرحسین، رهنما، محمدرحیم، داوری، الهام(1400). بررسی آثار تحریم‌های هسته‌ای بر کیفیت زندگی شهروندان شهر آمل. پژوهشهای جغرافیای انسانی، 53(2)، 389-408.
دستمالچی، مهدی(1389). کنترل ناآرامی‌های اجتماعی توسط پلیس از نگاه مطبوعات (ناآرامی‌های دانشجویی تهران سال‌های 82 و 78). پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 3(4)، 97-110.
دهخدا، علی‌اکبر(۱۳۷۷). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران
دینی ترکمانی، علی(1385). تبیین افول سرمایه اجتماعی. رفاه اجتماعی، 6(23)، 147-171.
ربیعی، مهناز(۱۴۰۱). مطالعه تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات و توزیع درآمد بر ناآرامی اجتماعی در ایران. پژوهشهای اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، ۲۲ (۱)، ۱۷۵-۲۰۴.
رحیمی، محسن؛ کارگر، بهمن؛ حاتمی نژاد، حسین؛ زیویار، پروانه(1397). بررسی تأثیر مؤلفه های تاب آوری اجتماعی بر امنیت در سکونتگاه های غیررسمی(موردمطالعه: محلة خط (4) حصارکرج). پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، 6(23)، 1-26.
روستا، مجتبی؛ ابراهیم زاده، عیسی؛ ایستگلدی، مصطفی(1397). ارزیابی میزان تاب آوری اجتماعی شهری موردشناسی شهر زاهدان. پژوهش و برنامه ریزی شهری، 9(32 )، 1-14.
سردارنیا، خلیل اله؛ رستم یگانه، حفیظ اله؛ قریشی، جمیل(1401). شکاف سیاسی_ فکری و بحران اعتماد سیاسی و نهادی در ایران از دهه 1370تا 1400. جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(1)، 85-109.
سیدامامی، کاووس(۱۳۹۱). پژوهش در علوم سیاسی: رویکردهای اثبات‌گرا، تفسیری و انتقادی. تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.
سیدامامی، کاووس(1386). مشارکت سیاسی دانشجویان: ارزیابی برخی از پیش بینی کننده های مشارکت سیاسی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 2(6)، 33-52.
صادقی فسایی، سهیلا؛ عرفان منش، ایمان(1394). مبانی روش شناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی, مورد مطالعه: تاثیرات مدرن شدن بر خانواده ایرانی. راهبرد فرهنگ، 8(29)، 61-91.
غلامی، رضا؛ عاملی، سعیدرضا(۴ بهمن ۱۴۰۱). نشست تخصصی معنا و مبنای سرمایه اجتماعی. https://farsnews.ir/
کاظمی، داود؛ عندلیب، علیرضا(۱۳۹۶). ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر تاب‌آوری اجتماعی سکونتگاه‌های روستایی در شرایط بحرانی. مسکن و محیط روستا، ۳۶(۱۵۸)، ۱۳۱-۱۴۵.
گل وردی، مهدی(1396). تاب آوری ملی: مروری بر ادبیات تحقیق. مطالعات راهبردی سیاست گذاری عمومی(مطالعات راهبردی جهانی شدن)، 7(25)، 293-310.
گودرزی، محسن؛ کاظمی‌پور، عبدالمحمد(۱۴۰۱). چه شد (داستان افول اجتماع در ایران). تهران : اگر
مرکز رصد فرهنگی کشور (۲ خرداد ۱۴۰۱). ارزیابی سه موج طرح‌های ملی سرمایه اجتماعی کشور. ircud.ir
مقیمی، محمد(1386). روش موردکاوی و کاربردهای آن در علوم انسانی. روش شناسی علوم انسانی. ۱۳(۵۰)، ۷۱-۱۰۲.
مهدیلو، علی؛ ابوالحسنی، اصغر؛ رضایی، محسن(1398). رتبه بندی انواع تحریم های اقتصادی و برآورد شاخص مخاطرات تحریم با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی فازی. نظریه های کاربردی اقتصاد، 6(2)، 47-72.
نادمی، یونس؛ حسنوند، داریوش(1398). شدت تحریم ها و فقر در ایران: لزوم لغو تحریم ها از منظر حقوق بشر. مطالعات راهبردی سیاست گذاری عمومی(مطالعات راهبردی جهانی شدن)، 9(31)، 153-171.
Adger, W.N., Kelly, M., Winkels, A., Huy, L.Q., & Locke, C.(2002). Migration, Remittances, Livelihood Trajectories, and Social Resilience. Ambio, 31(4), 358-366. https://doi.org/10.1579/0044-7447-31.4.358
Adger, W.N.(1997). Sustainability and Social Resilience in Coastal Resource Use. London: The Centre for Social and Economic Research on the Global Environment
Alizadeh, H., & Sharif, A.(2022). Social Resilience Promotion Factors during the COVID-19 Pandemic: Insights from Urmia, Iran. Urban Science, 6(14), 1-14. https://doi.org/10.3390/urbansci6010014
Bolzan, N., & Gale, F.(2011). Using an interrupted space to explore social resilience with marginalized young people. Qualitative Social Work, 1-15. https://doi.org/10.1177/1473325011403959
Cacioppo, J.T., Reis, H., Zautra, A.(2011). Social Resilience The Value of Social Fitness With an Application to the Military. America Psychologist, 66(1), 43-51. https://doi.org/10.1037/a0021419
Chandler, D.(2018). Security through societal resilience: Contemporary challenges in the Anthropocene. London: University of Thinking Forward Westminster.
Fernándes-Pardos, J.S., Lozano-Diaz, A., & Rodriguez, J.M.(2020). Factors explaining social resilience against COVID-19: the case of Spain. European Societies, 23(3), 1-11. https://doi.org/10.1080/14616696.2020.1818113
Garcia, D., Mavrodiev, P., & Schweitzer, F.(2013). Social Resilience in Online Communities: The Autopsy of Friendster. first ACM conference on Online social networks, 39-50. https://doi.org/10.48550/arXiv.1302.6109
Kaye-Kauderer, H., Feingold, J., Feder, A., Southwick, S., & Charney, D.(2021). Resilience in the age of COVID-19. Cambridge University Press, -(27), 166-178. https://doi.org/10.1192/bja.2021.5
Khalili, S., Harre, M., Morley, P.(2015). A temporal framework of social resilience indicators of communities to flood, case studies: Wagga wagga and Kempsey, NSW, Australia. International Journal of Disaster Risk Reduction, 13, 248-254. https:/doi.org/10.1016/j.ijdrr.2015.06.009
Keck, M., & Sakdapolark, P.(2013). What Is Social Resilience? Lessons Learned and Ways Forward. Erkunde, 67(1), 5-19. https://doi.org/10.3112/erdkunde.2013.01.02
Koos, S., Vihalemm, T., & Keller, M.(2017). Coping with Crises: Consumption and Social Resilience on Markets. Konstanzer Online-Publikations-System, 41(4), 360-373. https://doi.org/10.1111/ijcs.12374
Langridge, R., Christian-Smith, J., & Lohse, K.A.(2006). Access and Resilience: Analyzing the Construction of Social Resilience to the Threat of Water Scarcity. Ecology and society, 11(2), 1-16.
Maguire, B., & Hagan, P.(2007). Disasters and communities: understanding social resilience. The Australian Journal of Emergency Management, 22(2), 16-20. https://doi.org/10.3316/informit.839750155412061
Marshall, N.A., Fenton, D.A., Marshall, P.A., & Sutton, S.G.(2007). How Resource Dependency Can Influence Social Resilience within a Primary Resource Industry. Rural Sociology, 72(3), 359-390.
Pelling, D.(2003). The vulnerability of cities : natural disasters and social resilience. London: Earthscan Publications.
Saja, A.M.A., Teo. M., Goonetilleke, A., & Ziyath, A.M.(2018). An inclusive and adaptive framework for measuring social resilience to disasters. Disaster Risk Reduction, -(28), 862-873. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2018.02.004
Sakdapolark, P., Naruchaikusol, S., Ober, K., Peth, S., Porst, L., Rockenbauch, T., & Tolo, V.(2016). Migration in a changing climate. Towards a translocal social resilience approach. Climate and Migration: Perspectives from Social and Cultural Geography, 147(2), 81-94. https://doi.org/10.12854/erde-147-6
Sapirestein, G.(2006). Social Resilience: The Forgotten Dimension of Disaster Risk Reduction. Journal of Disaster Risk Studies, 1(1), 1-8. https://doi.org/10.4102/jamba.v1i1.8