تحلیل جامعه شناختی ناآرامی‌های خشونت‌آمیز پاییز 1401

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، بوشهر، ایران

چکیده
جمهوری اسلامی ایران از ابتدای شکل‌گیری، با ناآرامی‌های خشونت‌آمیز متعددی، مواجه بوده است. در این میان ناآرامی‌های پاییز 1401 در ابعاد مختلف، از حیث فضا، چینش، گونه‌شناسی، حضور طبقات و دامنه آن و به‌طورکلی در ماهیت و در شکل، با ناآرامی‌های قبلی متفاوت بود. بر این اساس در پی پاسخ‌گویی به این پرسش هستیم که چه عواملی در وقوع ناآرامی-های 1401 موثر بوده است؟ در پاسخ این فرضیه مطرح می‌شود که ناآرامی‌های پاییز 1401ش، هر چند واجد صبغه‌ای فرهنگی و روانی بود؛ ولی نقش عوامل زمینه‌ای در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و جغرافیایی در تسریع‌بخشی به آن را نمی-توان نادیده گرفت. یافته های این جستار که با روشی توصیفی‌ـ تحلیلی و استعانت ممکن از نظریه محرومیت نسبی سامان یافته است نشان می‌دهد که ناآرامی‌های خشونت‌آمیز بعد از انقلاب، از حیث گونه‌شناسی مشتمل بر یکی از اشکال سیاسی، اقتصادی و یا فرهنگی بوده است. اما در ناآرامی‌های خشونت آمیز 1401، آمیزه‌ای از عواملی ‌با صبغۀ فرهنگی، سیاسی و روانی نظیر: مقایسه اجتماعی و انتظارات برآورده نشده، موضوعات مربوط به زنان، گسترش چشمگیر فعالیت‌های مجازی، در کنار عوامل زمینه‌ای، همچون عدم امکان برگزاری تجمعات مسالمت‌آمیز، گسل‌های نسلی، قومی و جنسیتی، آسیب‌پذیرشدن اقتصاد، رویه‌های ناسالم اداری، تنش‌های آبی دهه اخیر، ژئوپولتیک ناامن ایران و کمپین فشار حداکثری، زمینه را برای ظهور این ناآرامی‌ها فراهم ساخت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Sociological analysis of violent riots in the fall of 2023

نویسندگان English

mohammad jamiri
Mohammad Keshavarz Beyzaei
Member of the academic staff of the Department of Islamic Studies, Bushehr University of Medical Sciences
چکیده English

The Islamic Republic of Iran got indulged in so many riots and turbulences from the time of its establishment. Among others, the riots and turbulences of the autumns 1401 was somehow different from the previous ones in the aspects such as its atmosphere, arrangement, typology, participation of social classes, its domain and more generally in its essence and form. Based on this fact, we want to answer this question: What are the effective factors in outbreak of those riots and turbulences of autumn 1401? In answering this question, this hypothesis is mentioned, thought this one has cultural and psychological backgrounds, but the contextual factors had their roles in the areas such as politic, economic and geography and accelerated that process. The findings of this have been arranged by a descriptive-analytic method and relative deprivation theory and indicate that the riots and turbulences after Islamic Revolution include one of political, economic and cultural forms in its typological aspects. But, the turbulences and riots of autumn 1401 the mixture of cultural, political and psychological factors such as social analogy and unrealized expectancy, issues of women, considerable deployment of virtual actuality as well as the other factors such as impossibility of holding a peaceful gathering, the differences between generations, races and genders, vulnerability of the economics, the erroneous official process, the recent marine tensions, unsecured geopolitics of Iran and the campaign of maximum pressure paved the way for appearance of those turbulences and riots

کلیدواژه‌ها English

Islamic Republic of Iran
Typology of Riots
Relative Deprivation
Turbulences
Turbulences of Autumn
ابوذری لطف، مرضیه(1393). تحلیل توصیفی گفتمان‌های دولت‌های پس از انقلاب اسلامی؛ در حوزه توسعه اقتصادی (۹۲-۱۳۷۵)، مطالعات سیاسی، 7(26)،  163-137.
اسکاچپول، تدا(1376). دولت‌ها و انقلاب‌های اجتماعی، ترجمه سید مجید روئین تن، تهران: سروش.
اسماعیلی، حمیدرضا(1389). شورش اشرافیت بر جمهوریت، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی معاصر ایران.
افضلی، عبدالرحمن(1390). فساد اداری و تأثیر آن بر توسعه: علل، پیامدها و راهکارهای برون‌رفت، حقوق بین­المللی، 28(45)،264-235.
اشرف سمنانی، بهروز(­1398). شکاف اجتماعی؛ خطر همیشگی جوامع، ایرنا.
افضلی، رسول؛ بدیعی ازنداهی، مرجان و الهیاری، حمیدرضا(1401). تبیین جامعه‌شناختی سیاسی نقش قدرت‌های خارجی در کنشگری ژئوپلیتیکی گروه‌های تروریستی مطالعه موردی منطقه بلوچستان ایران، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی،3(4)، 187 -208.
باوند، هرمیداس(1378). توسعه سیاسی، گردآوری مهدی خاکی فیروز، تهران: قطره.
پای، لوسین؛ بایندر، لئونارد؛ کلمن، جمیز؛ لاپالومبارا، جوزف؛ وربا، سیدنی و واینر، ماینور(1380). بحران­ها و توالی­ها در توسعه سیاسی، ترجمۀ غلامرضا خواجه سروی، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
جعفریان، رسول(1386). جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران سال‌های 1357- 1320، قم: نشر مورخ.
حسین­پور، روح­الله و رشیدی، احمد(1400). ناآرامی های دی­ماه 96 از منظر تئوری جامعه شبکه­ای، پژوهش های راهبردی سیاست، 10(39)، 140-109.
راســتگو، علی­اکبر(1390). مجاهدین خلــق در آیینة تاریخ، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
رفیع‌پور، فرامرز(1376). توسعه و تضاد، تهران، شرکت سهامی انتشار.
رحمانی، تورج(1401). بازخوانی شرایط فرهنگی و ساختاری در انقلاب: تحلیلی انتقادی بر رویکرد ساختار کارگزار، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی،3(4)، 289- 302.
زبردست، مجتبی و روشنی، علیرضا(1398). بررسی امکان استفاده از بارش‌های شهری جهت استفاده در مصارف فضای سبز با استفاده از نرمافزار Storm Civil مطالعه موردی: بخش جنوب شهر مشهد، آب و توسعه پایدار، 12(1)، 60-51.
ســازمان مجاهدین خلــق، پیدایى تا فرجــام(1385). تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
 سایت افغانستان اینترنشنال(بی­تا). نخست‌وزیر کانادا در تجمع اعتراضی ایرانیان در اتاوا شرکت کرد، کد خبر 202210298115، برگرفته از سایت www.afintl.com/202210298115.
 سایت پرتال خبری فارسی زبانان امارات، (2021م). امارات کشور منتخب جوانان جهان عرب برای زندگی، کد خبر 8784، برگرفته از سایت /www.uaekiosk.com/news.
 سایت جامعۀ خبری تحلیلی الف(1401). میانگین سنی ۱۵ سال دستگیرشدگان اغتشاشات اخیر به دلیل غفلت از حوزه‌های تربیتی است،کد خبر 4010713060،برگرفته از سایت https://www.alef.ir/news.
سایت خبرگزاری تسنیم نیوز(1402). صبحت‌های قابل تأمل قاتل ۲ بسیجی مشهدی در آخرین شب، کد خبر 1402/03/25/2911362، برگرفته از سایت https://www.tasnimnews.com/fa/news. 
سایت خبرگزاری تسنیم(1396). تحریم باید از بین برود تا مشکل آب خوردن مردم حل شود، کد خبر 1396/01/21/1375650، برگرفته از سایت www.tasnimnews.com/fa/news.
سایت خبری و تحلیلی انصاف نیوز(1401). چرا رییس جمهور آلمان با علی کریمی دیدار کرد؟، کد خبر 388748، برگرفته از سایت https://ensafnews.com/388748.
سایت خبرگزاری مهر(1401). کد خبر 860964 برگرفته از سایت https://www.mehrnews.com/news.
سایت تحلیلی خبری عصر ایران(1391)، اسامی کشته شدگان حوادث انتخابات 88 به روایت رسایی، کد خبر ۲۴۸۴۹۶، برگرفته از سایت/www.asriran.com/fa/new.
سایت تحلیلی خبری عصر ایران(1401). بیانیه پزشکی قانونی درباره علت فوت مهسا امینی: بیماری زمینه‌ای ناشی از جراحی در 8 سالگی، کد خبر 860964، برگرفته از سایت www.asriran.com/fa/news.
سایت فارس نیوز(1401). ثبت رکورد 38000 دروغ در 46 روز برای 5 رسانه ضدایرانی/ بی‌‌بی‌سی همچنان در صدر؛ سبقت رادیو فردا از صدای آمریکا، کد خبر 1401081300080، برگرفته از سایتwww.farsnews.ir/news.
سایت مرکز افکار سنجی دانشجویان(1397). تحلیل تطبیقی امید به آینده جوانان ایرانی با برخی کشورها،  کد خبر 2001، برگرفته از سایت  https://ispa.ir/Default/Details/fa/2001.
سایت یورونیوز فارسی(2022). جو بایدن: نگران نباشید، ما ایران را آزاد می‌کنیم، کد خبر 2022/11/04، برگرفته از سایت https://parsi.euronews.com/2022/11/04.
سایت رادیو فردا، «آخرین آمار کشته شدگان در تظاهرات؛ سخنگوی قوه قضائیه»، کد خبر 28974896، برگرفته از سایت .www.radiofarda.com
سایت مرکز اسنادانقلاب اسلامی(1396). 36 کشته و مجروح نتیجه راهپیمایی غیرقانونی 25 خرداد 88،  کد خبر 1007/36 برگرفته از سایت https://irdc.ir/fa/news.
سردارنیا، خلیل الله و البرزی، هنگامه(1401). تحلیل ناآرامی های صنفی- اجتماعی اخیر در ایران از منظر نظریه سیاست خیابان، پژوهش­های راهبردی سیاست، 10(40)، 150-107
شبکه شرق(1398). افشای ابعاد جدیدی از‌ بازداشتگاه کهریزک در اعتراضات 88، کد خبر 100/255933، برگرفته از سایت /www.sharghdaily.com.
صادقی، شهریار(1400). بررسی شاخص های اقتصاد کلان در دوره ریاست جمهوری حسن روحانی، اقتصاد نیوز، کدخبر: ۴۳۰۸۳۵، برگرفته از سایت https://www.eghtesadnews.com.
صالحی، هاجر(1394). گروه فرقان، تهران، سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
صفا، سوسن، ترکمان، فرح و صبوری خسروشاهی، حبیب(1402). تأثیر احساس تبعیض قومی در هویت جمعی جوانان کرد کرمانج خراسان شمالی، مورد مطالعه: شهرهای کرمانج نشین خراسان شمالی ، سال 1399، امنیت ملی، 13(47) 157- 180
صفایی، رضا، پوستین چی، زهره، کشیشیان سیرکی، گارینه، نبوی، سید عبدالامیر (1401). بررسی جامعه‌شناختی مشارکت سیاسی زنان: مطالعه موردی ایران پس از انقلاب و افغانستان و عربستان، جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(4)، 209- 231.
عبدالرحمانی، رضا، حسین­پور، جعفر، جباری، میثم(1400). بررسی رابطه کاربری پیام­های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات، امنیت ملی، 11(40)، 418-395
عالمیان، اصغر، راعی، مسعود، غلامحسین، مسعود(1401). آسیب شناسی مبارزه با تبعیض طبقاتی بعد از انقلاب اسلامی ایران، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(11)،147- 170.
عبدالعلی پور، قادر، فرخی، یزدان، کیانی، جواد(1401). ارائه الگوی ارزش‌های بنیادین در سیر تکوین انقلاب اسلامی بر اساس گفتمان امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری(مدظلهالعالی)، جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 3(3)، 105 129. 
فوزی، یحیی(1386). استراتژی و عملکرد سازمان مجاهدین خلق در برخورد با جمهوری اسلامی، متین، 8(34 و 35)، 89-112.
کیانی سلمی، صدیقه و امینی فسخودی، عباس(1396). تبیین عوامل اجتماعی خشکسالی و شناسایی آثار آن، برنامه­ریزی فضایی، 7(4)، 18-1.
گر، تد رابرت(1394). چرا انسان‌ها شورش می­کنند، ترجمه علی مرشدی­زاده، تهران، پژوهشکده راهبردی.
گلدستون، جک(1385). مطالعات نظری و تطبیقی انقلاب ها، ترجمه محمد تقی دلفروز، تهران: انتشارات کویر.
موسوی زنوز، موسی(1393). رابطة امنیت ملی و تجارت بین‌الملل مطالعة موردی امنیت اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در پرتو تجارت بین‌الملل، مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 2(7)، 98-125.
مقصودی، مجتبی(1380). تحولات قومی در ایران، تهران، موسسه مطالعات ملی.
خط حزب الله(1398). شماره 216. 
نعمتی وروجنی، یعقوب(1391). سازمان مجاهدین خلق در جنگ تحمیلی، نگین ایران، 7(41)، 75- 96.
نوری، زهره(1400). نگاهی بر ابعاد روان شناختی و سبک زندگی نسل  Z، تهران،انتشارات بوکا.
نوبخت، امید؛ سمیعیانی، محمد و دعاگویان، داود(1399). مدیریت ناآرامی‌های اجتماعی و فرهنگی در ایران: الگوی یابی در فرهنگ عمومی، علوم سیاسی، 16(5)، 40-17.
هملیتون، جردن،(1362). بحران، ترجمه: محمود مشرقی، تهران، انتشارات هفته.