تاملی در اندیشۀ سیاسی شهید مطهری پیرامون مردم‌سالاری دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای اندیشه‌های سیاسی، گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 استاد، گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

3 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی ، قم، ایران

چکیده
مردم سالاری دینی از مهمترین دغدغه‌های امروزین جامعه فرهیختگانی است. این نظریه از انقلاب مشروطه در ادبیات سیاسی ایران جلوه گر، و پس از انقلاب اسلامی به عنوان پاسخ به پرسش از مشروعیت این نظام تثبیت شد.(پیشینه). با این حال این نظریه همواره مورد مناقشه بوده است؛ عده ای با تمسک به مولفه های لیبرال دموکراسی، آن را فاقد معیارهای مردم سالار و برخی نیز با توجه به مولفه هایی از قبیل مشارکت، رضایت مردم و تقسیم قوا آن را بهترین الگوی مردم سالاری می دانند(مساله). شهید مطهری از جمله متفکران نوگرا و معرفت اندیشی است که درباره مردم سالاری دینی نظریه پردازی کرده است. از آنجا که وی مهمترین نظریه پرداز انقلاب به شمار می‌آید، شایسته است نظریه‌ی این متفکر واکاوی شود.مقاله حاضر با روش تحلیلی انتقادی مبتنی بر هرمنوتیک مولف محور قصدگرای اسکینر در صدد نقد و بررسی این نظریه است(روش)؛ و به طور مشخص در پی آن است که این نظریه مبتنی بر چه اصولی است و چه نقدی برآن وارد است؟(سوال). این نظریه، مردم سالاری را به مثابه روش قلمداد کرده و با تاکید بر امکان مردم سالاری دینی، شان نظارتی برای ولی فقیه قائل است(فرضیه). یافته ها حاکی از آن است که بر اساس نظریه شهید مطهری دو موضوع آزادی و نقش مردم در حکومت از اهمیت بالایی برخوردار است اما جایگاه و عملکرد ولی فقیه به عنوان یکی از ارکان مردم سالاری دینی دارای ابهام است(یافته).

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Reflection on Martyr Muṭahharī's Political Thought about Religious Democracy

نویسندگان English

masoud kaviani 1
ali shirkhani 2
Maqsood Ranjbar 3
1 Doctoral student of Political Thoughts, Department of Political Science, Qom branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
2 Professor, Department of Political Science, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
3 Assistant Professor, Department of Political Science, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
چکیده English

Religious democracy is one of the most important concerns of today's cultured society. This theory was first proposed in the political literature of Iran during the Constitutional Revolution, and after the Islamic Revolution, it was established as a response to the question of the legitimacy of this system (background). However, this theory has always been disputed; while some, insisting on the components of liberal democracy, consider it to be lacking in democratic standards, others consider it to be the best model of democracy due to factors such as participation, people's satisfaction, and division of powers (problem). Martyr Muṭahharī is one of the modernist thinkers who has theorized about religious democracy. Given that he is considered the most important theoretician of the Revolution, it is appropriate to examine the theory of this thinker. The present article aims to critically analyse this theory with the critical analytical method based on Skinner's authorial intentionalism hermeneutics (method), and it specifically seeks to identify the principles on which this theory is based and analyse it critically (question). This theory considers democracy as a method and by emphasizing the possibility of religious democracy, it assigns a supervisory role to the Guardian Jurist (hypothesis). The findings indicate that according to the theory of Martyr Muṭahharī, the issues of freedom and the role of the people in the government are of great importance. However, the position and function of the Guardian Jurist as one of the pillars of religious democracy remains ambiguous (findings).

کلیدواژه‌ها English

Religious Democracy
Religious Government
Islamic Revolution
Guardian Jurist
Martyr Muṭahharī
ابن ابی الحدید(۱۴۰۴ ق). شرح نهج البلاغه، ج ۱۷. قم: کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی.
بحرالعلوم(1360). رساله سیر و سلوک، به کوشش رضا استادی، تهران: بنیاد فرهنگی امام رضا.
تولی، جیمز(1383). قلم شمشیر پرتوان است. ترجمۀ غلامرضا بهروزلک، علوم سیاسی، 7(28).
جوادی آملی، عبدالله (1375). فلسفه حقوق بشر، قم: اسراء.
حسینی‌زاده، سید محمدعلی(1397). تاملی بر مبانی مشروعیت نظام سیاسی، سیاست، 48(2)، 227-346.
خمینی، روح الله(1378). صحیفه‌ی امام. تهران، موسسه تنظیم و نشرآثار امام خمینی(ره).
داربکلایی، اسماعیل(1380). فلسفه سیاسی اسلام، قم: بوستان کتاب.
دانشی، مریم؛ عباسی‌نیا، سعید؛ بختیار مریم(1401). خاستگاه قرآنی ولایت اجتماعی سیاسی در اندیشه امام خمینی(ره)، جامعه شناسی انقلاب اسلامی، 3(2)، 101-117.
دشتی، محمد(1382). ترجمه وشرح نهج‌البلاغه، قم: موسسه تحقیقاتی امیرالمومنین(ع).
روا، الیویه(1378). تجربۀ اسلام سیاسی. تهران: صدرا.
سرپرست سادات، سید ابراهیم(1395). دموکراسی اصولی در آرای استاد مطهری، پژوهش‌های راهبردی سیاست، 5(18)، 67-88
شهابی، فریدالدین؛ منتظری، بهرام و ملائکه سیدحسن(1401). معیارهای سیاست دینی از منظر آیت الله خامنه‌ای (مدظله العالی)، جامعه شناسی انقلاب اسلامی، 3(3)، 25-42
شیخ مفید(1410 ق). المقنعه، ج 9، پدیدآورنده: مروارید، علی أصغر، بیروت: سلسلة الینابیع الفقهیة.
صالحی، علیرضا؛ ابطحی، سید مصطفی؛ طاهری ابوالقاسم(1401). روحانیت، حکومت و توسعه سیاسی در ایران معاصر، جامعه شناسی انقلاب اسلامی، 3(3)، 7-24.
فوزی، یحیی(1388). اندیشه سیاسی در ایران بعد از انقلاب، تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
عبدالعلی پور، قادر؛ فرخی، یزدان؛ کیانی، جواد(1401). ارائه الگوی ارزشهای بنیادین در تکوین انقلاب اسلامی بر اساس گفتمان امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری(مدظله العالی)، جامعه شناسی انقلاب اسلامی، 3(3)، 129-150.
عدالت نژاد، سعید(1382). اندر باب اجتهاد، چاپ اول، تهران: طرح نو.
علیزاده، یعقوب(1401). بازاندیشی فقه سیاسی در حوزه سیاست خارجی بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، جامعه شناسی انقلاب اسلامی، 3(4)، 253-274.
عمرانی، مرتضی؛ سعید اسلامی؛ کمال پولادی(1401). تحلیل گفتمانی اسلام سیاسی امام خمینی(ره) و اسلام سنتی سید حسین نصر، جامعه شناسی انقلاب اسلامی، 3(4)، 137-161.
عینی، رحیم؛ شیرخانی، علی؛ الهی منش محمد حسن(1401). روحانیت و دموکراسی (مطالعه موردی آراء و اندیشه‌های آیت الله مصباح یزدی)، جامعه شناسی انقلاب اسلامی، 3(1)، 111-131.
کواکبیان، مصطفی(1379). مبانی مشروعیت درنظام ولایت فقیه. تهران، موسسه تنظیم و نشرآثارامام خمینی (ره).
مرتضوی، سید خدایار(1386). تبیین روش شناسی اندیشه‌ی سیاسی از منظر کوئنتین اسکینر. پژوهشنامه علوم سیاسی، 3(1)، 159-191.
مطهری، مرتضی(1353). نظام حقوق زن در اسلام، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
مطهری، مرتضی(1364). پیرامون جمهوری اسلامی، تهران، صدرا.
مطهری، مرتضی(1368). پاسخ استاد به نقدهایی بر کتاب مساله حجاب، قم، صدرا.
مطهری، مرتضی(1368). سیری در نهج البلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
مطهری، مرتضی(1387). آینده انقلاب اسلامی، قم، صدرا
مطهری، مرتضی(1387). آینده انقلاب اسلامی، قم، صدرا
مطهری، مرتضی(1389). نرم افراز مجموعه آثار شهید مطهری، قم: مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
مومن قمی(1409ق). محمد، کلمات سدیده فی مسائل جدیده، قم، موسسه نشر اسلامی.
میراحمدی، منصور(1389). نظریه مردم سالاری دینی: مفهوم، مبانی و الگوی نظام سیاسی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
نصری، عبداالله(1381). راز متن، هرمنوتیک، قرائت‌پذیری متن و منطق فهم دین. تهران: آفتاب توسعه.
Skineer, Quentin, (2002). The View from Cambridge, The Journal of
Political philosophy.
Skineer, Quentin, (2002). Vision of Politices, Volume 1: Regarding method,
Cambridge University press.